Imponujące wojska wschodu w epoce walczących królestw. W chińskiej historii okres między 453 a 221 rokiem p.n.e. jest nazywany epoką walczących królestw. W trakcie krwawych wojen, które ostatecznie doprowadziły do zjednoczenia Państwa Środka na polach bitew ścierały się gigantyczne armie. Potrafiły one liczyć nawet setki Sytuacja polityczno-gospodarcza w Europie w przeddzień wybuchu Wiosny Ludów. Głównie analizując przyczyny wybuchu Wiosny Ludów można stwierdzić jaka była ówczesna sytuacja Europy. Lud biorący udział w tej serii zrywów rewolucyjnych walczył głównie o uzyskanie udziału w rządach. Różne warstwy społeczne dążyły do 8. Wiosna Ludów w Europie. I. Geneza Wiosny Ludów 1848-1849 r. 1. Wzrost ekonomicznego i politycznego znaczenia burżuazji. 2. Osłabienie Świętego Przymierza. 3. Nasilanie się nastrojów rewolucyjnych – wydarzenia w Polsce we Włoszech i w Szwajcarii w latach 1846-1847. Mamy obowiązek pamiętać o Powstańcach Styczniowych. 22.01.2023 - Powstanie Styczniowe wybuchło dlatego, że Polacy nigdy nie poddali się temu wszystkiemu, co związane jest z uciemiężeniem, co związane jest z odebraniem wolności, dlatego, że tę cechę, pragnienie wolności, mamy w genach - powiedział wicepremier Mariusz Błaszczak podczas uroczystości upamiętniających 160 Węgry. - 15 marca 1848 ruchy rewolucyjne na Węgrzech – antyaustriackie powstanie. - Węgrzy powołują własny parlament i niezależny rząd z Lajosem Kossuthem na czele – wiosna 1849 oddziały austriackie zajmują Budę (ówczesną stolicę Węgier), włączenie Węgier do Austrii – Węgrzy detronizują cesarza i ogłaszają Krzywy kościół w Ujściu nad Łabą. Kolej gondolowa Vetruse do zamku Vestruse. Zamek Vetruse. Zamek Strekov. Litomierzyce – najpiękniejsze miasteczko północnych Czech (naszym zdaniem) Stary Ratusz w Litomierzycach – obecnie Muzeum. Gotycki kościół pw. Wszystkich Świętych. Wyjątkowe kamienice na rynku Litomierzyc. Europa w przededniu Wiosny Ludów. Rewolucja lutowa we Francji Wprowadzenie Przeczytaj Film edukacyjny Sprawdź się Dla nauczyciela Bibliografia: Źródło: Mieczysław Żywczyński, Historia powszechna 1789–1870, Warszawa 1999. Źródło: Wspomnienia z roku 1848 i 1849. Część 1, [w:] Juliusz Falkowski, Warszawa 1908. 80 lat temu, 1 września 1939 r., wojska niemieckie bez wypowiedzenia wojny przekroczyły o świcie na całej niemal długości granice Rzeczypospolitej, rozpoczynając tym samym pierwszą Wiosna Ludów to okres rewolucji i niepokojów społecznych, który miał miejsce w Europie w latach 1848-1849. W tym czasie Polacy na ziemiach zaboru pruskiego i austriackiego wykorzystali sytuację do podjęcia działań na rzecz odzyskania niepodległości. Gdy kilku z nich podjęło próbę ucieczki, Niemcy otworzyli ogień i zamordowali wszystkich jeńców. Rannych dobijano. W tym samym czasie druga grupa powstańców wyszła przez właz przy ul. Dworkowej 5. Oni również zostali zamordowani przez Niemców. W obu egzekucjach zginęło ok. 140 powstańców, w tym co najmniej cztery kobiety. LImj. Neonowe szyldy zabłysły przy ulicy Wiosny Ludów. To efekt kolejnego etapu rewitalizacji oraz warsztatów “Szyld w Dechę” dla przedsiębiorców. - W miastach zwiększa się ilość różnej formy reklamy o niskiej wartości estetycznej, która nieustannie zaśmieca przestrzeń publiczną i jednocześnie znacząco obniżając komfort przebywania w niej. Chcąc ograniczyć negatywne skutki chaosu reklamowego na obszarze rewitalizacji postawiliśmy na edukację i zorganizowaliśmy warsztaty dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Identyfikacja wizualna przy ulicy Wiosny Ludów, którą możemy dziś podziwiać to efekt tego zadania - mówi Sebastian Górski, zastępca prezydent Ostrowa Wielkopolskiego. W ramach otwartego konkursu ofert, wybrano stowarzyszenie, które podjęło się zadania organizacji warsztatów mających na celu edukację i poprawę identyfikacji wizualnej. Stowarzyszenie archiBUNT, w ramach warsztatów pt. „Szyld w Dechę”, przeprowadziło dla osób prowadzących działalność gospodarczą na ulicy Wiosny Ludów wykłady, spacer studialny oraz zajęcia manualne i projektowe w gronie specjalistów. Koszt realizacji powierzonego zadania wyniósł 30 000 złotych. Dzięki bezpośredniemu zaangażowaniu właścicieli w warsztatach, cztery lokale usługowe przy ulicy Wiosny Ludów zyskały nową identyfikację wizualną. Dodatkową wspólną korzyścią są odnowione, na koszt właścicieli, elewacje budynków, dzięki czemu odnowiona identyfikacja może prezentować się jeszcze lepiej. Celem naszych działań jest nie tylko poprawa identyfikacji wizualnej poszczególnych miejsc. To kolejny element szeregu zadań powiązanych z Programem Rewitalizacji dla Ostrowa Wielkopolskiego. Inicjatywy te pozwalają na poprawę jakości przestrzeni publicznej i przyczyniają się do poprawy stanu obszaru rewitalizacji. - Widząc ogromne zainteresowanie oraz obopólne korzyści, chcemy w przyszłości kontynuować rozpoczętą na ulicy Wiosny Ludów inicjatywę i obejmować kolejne fragmenty ulic, wchodzących w obszar rewitalizacji. O kolejnych działaniach będziemy informować na bieżąco - podkreśla Jakub Tomalkiewicz, dyrektor Wydziału Polityki Przestrzennej Urzędu Miejskiego w Ostrowie Wielkopolskim. PREHISTORIA mln lat Pojawienie się w Afryce przodków współczesnego człowieka tys. lat Najstarsze ślady homo sapiens sapiens (Afryka) ok. 40 tys. lat Przybycie przedstawicieli homo sapiens sapiens do Europy Powstanie malowideł w jaskini Lascaux przedstawiających zwierzęta, na które polowali ludzie paleolitu . ok. 10-20 Koniec epoki lodowcowej. Początek ocieplania klimatu, zasiedlenia Europy środkowej 8000 r. Początek epoki neolitu. Pierwsze osady neolityczne na Bliskim Wschodzie (Mezopotamia tzw. Żyzny Półksiężyc). HISTORIA` ok 3500 Początki cywilizacji Sumerów i wynalezienie pisma 3500 Symboliczna data: początku historii i pierwszej epoki historycznej - starożytności Początek epoki brązu (stop miedzi z cyną) Przedmioty z brązu: siekiery, dłuta, młoty, motyki, sierpy, noże, ozdoby, broń (miecze, topory, ostrza do włóczni, groty, części pancerzy) ok. 3000 r. Zjednoczenie Dolnego i Górnego Egiptu. XVIII Powstanie Kodeksu Hammurabiego Jeden z najstarszych spisanych kodeksów, przewidujący konkretną karę za złamanie prawa. Spisany pismem klinowym Wynalezienie przez Fenicjan pisma alfabetycznego Początek epoki żelaza X w. Królestwo żydowskie Dawida i Salomona Zgodnie z opisem biblijnym było to potężne państwo obejmujące tereny dzisiejszego Izraela, Autonomii Palestyńskiej, Syrii i Jordanii. Początki królestwa sięgają ok. 1030 kiedy to Saul miał zjednoczyć nękane atakami sąsiadów plemiona izraelskie. Po śmierci Saula i krótkotrwałej wojnie domowej tron objął Dawid, uznawany za twórcę militarnej potęgi Izraela. Ostatnim władcą zjednoczonego państwa był Salomon, którego polityka skupiała się głównie na sprawach wewnętrznych. Wkrótce po jego śmierci państwo uległo podziałowi na państwo północne (Izrael) i południowe (Judę) 776 r. Pierwsze starożytne igrzyska olimpijskie Co 4 lata (tzw. okres olimpiady) odbywały się w Olimpii igrzyska ku czci boga Zeusa, nagroda – gałązka z drzewa oliwnego 753 r. Symboliczna data założenie Rzymu Legendarni założyciele – Romulus i Remus, początek monarchii w Rzymie Powstanie osady w Biskupinie Osada w Biskupinie wiąże się z kręgiem kulturowym kultury łużyckiej, trwającym od środkowej epoki brązu VIII –VII Wielka kolonizacja grecka Podczas "Wielkiej kolonizacji" ruch kolonizacyjny organizowany był przez małe greckie miasta-państwa (gr. polis). Kolonizacja obejmowała wybrzeża Morza Śródziemnego i Morza Czarnego od VIII do VI w. Terminem "kolonia" historycy oznaczają osadę grecką założoną poza granicami Grecji. 589 r. Zdobycie Jerozolimy przez Babilończyków - początek niewoli babilońskiej Niewola babilońska – zwyczajowe określenie wygnania Żydów z Judy. Pierwsze wysiedlenie Żydów do Babilonu nastąpiło w 597 kiedy to Nabuchodonozor II wtargnął do Jerozolimy, zrabował świątynny skarbiec i wysiedlił króla Jojakina oraz proroka Ezechiela 539 r. Upadek Babilonu. Koniec niewoli babilońskiej Żydów 509 r. Utworzenie Republiki Rzymskiej Wygnanie ostatniego króla Terkwiniusza Pysznego, obalenie monarchii. 508 r. Wprowadzenie demokracji w Atenach Typ demokracji – bezpośrednia, prawa obywatelskie mieli wszyscy pełnoletni mężczyźni. Okres rządów stratega Peryklesa uważa się za złoty wiek demokracji ateńskiej 490 r. Bitwa pod Maratonem Bitwa pomiędzy ateńskimi wojskami pod wodzą Miltiadesa a armią perską dowodzoną przez Datysa. Zakończona zwycięstwem Greków (legenda o biegu maratońskim) 480 r. Bitwa w wąwozie Termopile Wyprawa Kserksesa na Grecję, w wyniku zdrady Persowie otaczają Spartan, którymi dowodził Leonidas 480 r. Bitwa pod Salaminą Bitwa morska, zwinne okręty grecki – triery – pokonały flotę perską 479 r. Bitwa pod Platejami Wojska perskie w Grecji zostały rozbite. Wyparcie Persów z Grecji 449 r. Ogłoszenie w Rzymie prawa XII tablic Kodyfikacja prawa rzymskiego opracowana przez wybranych dziesięciu obywateli, był spisem prawa zwyczajowego. 264-241 r. I wojna punicka Toczyła się między Kartaginą i Rzymem Działania wojenne prowadzono początkowo na terenie Sycylii. W późniejszym okresie do walk doszło także na macierzystych terytoriach Kartaginy w Afryce Północnej. Wojna zakończyła się klęską Kartaginy, która zrzekła się swych posiadłości na Sycylii na rzecz Rzymu. Sycylia stała się pierwszą kolonią Republiki. 218-201 r. II wojna punicka Prowadzona na Półwyspie Apenińskim, Iberyjskim, na Sycylii i w Afryce Północnej. Hannibal, kartagiński wódz. Hannibal przeprawiwszy się ze swoją armią z Hiszpanii przez Alpy do Italii postanowił zaskoczyć Rzymian od północy. Odniósł szereg zwycięstw ( bitwa pod Kannami). Rzymianie w odpowiedzi przystąpili do podboju kartagińskich posiadłości w Hiszpanii, a potem za radą Scypiona Afrykańskiego Starszego zaatakowali afrykańskie centrum kartagińskiego imperium, co spowodowało odwołanie armii Hannibala z Italii. W 202 Scypion Afrykański pokonał Hannibala w bitwie pod Zamą 216 r. Wyprawa Hannibala do Italii; Bitwa pod Kannami 202 Klęska Hannibala pod Zamą 149-146 r. III wojna punicka Zdobycie i zburzenie Kartaginy 73-70 r. Powstanie niewolników pod władzą Spartakusa Największe powstanie niewolników w starożytnym Rzymie. W ciągu dwóch lat siły Spartakusa, składające się z tysięcy niewolników, gladiatorów i biednych wieśniaków, wznieciły powstanie na terenie niemalże całej Italii. 44 r. Śmierć Juliusza Cezara Zamordowany w idy marcowe przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa oraz Gajusza Kasjusza. Oskarżany o próbę zniszczenia republiki 31 r. Klęska Marka Antoniusza i Kleopatry pod Akcjum Bitwa morska. Było to decydujące starcie w wojnie domowej między Oktawianem Augustem a Markiem Antoniuszem i wspierającą go egipską królową Kleopatrą. Bitwa zakończyła się całkowitym zwycięstwem floty Oktawiana, co pozwoliło mu przechwycić pełnię władzy w imperium. Początek pryncypatu 28 r. Przyjęcie przez Oktawiana Augusta tytułu "princepsa" Princeps – pierwszy spośród równych 1 r. Narodziny Jezusa Chrystusa Data umowna; początek naszej ery 64 r. Pożar Rzymu i prześladowanie chrześcijan przez Nerona 70 r. Zdobycie Jerozolimy przez Tytusa i zburzenie świątyni jerozolimskiej 313 r. Edykt mediolański Edykt cesarza Konstantyna Wielkiego uznający chrześcijaństwo za religię równą innym, tolerancja religijna, zakaz prześladowania chrześcijan 375 r . Początek wędrówki ludów w Europie Wielka wędrówka ludów – okres masowych migracji plemion barbarzyńskich, głównie Hunów i Germanów, na ziemie Cesarstwa Rzymskiego (IV-VI wiek) 380 r. lub 392 r. Edykt Teodozjusza Wielkiego Cesarz zakazał wyznawania innych religii niż chrześcijaństwo, podnosząc je do rangi religii państwowej. Zakazał organizacji starożytnych igrzysk olimpijskich (393), uznając je za relikt pogaństwa. 395 r. Podział Cesarstwa Rzymskiego na Zachodnie i Wschodnie Zachodnie - stolica Rzym (przetrwało do 476r.), Wschodnie zw. także Bizantyjskim lub Bizancjum – stolica Konstantynopol (przetrwało do 1453r., zdobyte przez Turków) 476 r. Upadek Cesarstwa Zachodniorzyskiego Ostatni cesarz Romulus Augustulus został obalony przez germańskiego wodza Odoakra Umowna data końca epoki starożytnej i początku średniowiecza 622 r. Ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny tzw. Hidżra = ucieczka, Mahomet i pierwsi muzułmanie musieli opuścić miasto z powodu prześladowań oraz braku przychylności; 622r. jest początkiem ery muzułmańskiej; 5 filarów wiary islam 732 r. Bitwa pod Poitiers Stoczona między armią arabską, a wojskami frankijskimi majordoma królestwa Karola Młota, klęska Arabów powstrzymała ich przed podbojem Europy. 800 r Koronacja Karola Wielkiego na cesarza Imperium Rzymskiego Karol Wielki – drugi z kolei władcy z dynastii Karolingów, syna Pepina Krótkiego; walczył z Longobardami w północnych Włoszech, z Sasami między Renem a Łabą i z Arabami w Hiszpanii. Władza Karola Wielkiego rozciągała się nad większością zachodniej części dawnego Imperium Rzymskiego. Renesans karoliński- okres rozwoju kultury zachodnioeuropejskiej rozwinęła się sieć szkół; rozkwitły – odnowione – literatura i malarstwo, powstało wiele monumentalnych budowli, nawiązujących stylem do budowli starożytnego Rzymu (architektura karolińska, np. katedra w Akwizgranie); odnowiono i ujednolicono łacińskie pismo (tzw. minuskuła karolińska). 843 r. Traktat z Verdun Państwo Karola Wielkiego podzielono między jego 3 wnuków: Lotara, Karola Łysego i Ludwika Niemieckiego. Lotar otrzymał wraz z tytułem cesarskim część środkową, dzielnica zamieszkana głównie przez ludność pochodzenia germańskiego, przekazana została Ludwikowi zwanemu później Niemieckim, część zachodnią, zasiedloną przez ludność mówiącą przeważnie językami romańskimi, otrzymał najmłodszy z braci, Karol Łysy. Podział ten położył podwaliny pod powstanie w przyszłości Francji i Niemiec 966 r. Chrzest Polski Zwyczajowa nazwa początku procesu chrystianizacji państwa polskiego. Proces ten został zapoczątkowany przez chrzest Mieszka I; symboliczna data powstania państwa polskiego 968 r. Założenie biskupstwa w Poznaniu Biskupstwo misyjne – podlegające bezpośrednio papieżowi; przewodził mu biskup Jordan 972 r. Bitwa pod Cedynią Rozegrana między wojskami księcia Polan – Mieszka I a margrabiego Marchii Łużyckiej – Hodona, zwycięstwo Mieszka I, informacja o bitwie zachowała się dzięki Kronice Thietmara 997 r Śmierć św Wojciecha Misja chrystianizacyjna do Prus, gdzie został zamordowany, ciało męczennika wykupił Bolesław Chrobry – relikwia 1000 r. Zjazd gnieźnieński Cele zjazdu: pielgrzymka cesarza Ottona III do grobu św. Wojciecha; pozyskanie przychylności i poparcia Chrobrego do utworzenia zachodniego cesarstwa uniwersalnego, na które miały złożyć się prowincje - Galia, Italia, Germania, Słowiańszczyzna; przekazanie bulli papieża dot. utworzenia arcybiskupstwa w Gnieźnie i biskupstw w: Krakowie, Kołobrzegu, Wrocławiu; wyrażenie zgody na koronację królewską księcia Bolesława 1025 r. Koronacja Bolesława Chrobrego - pierwszego króla Polski Znaczenie: polska wyniesiona została do rangi królestwa, traktowano ją na równi z innymi krajami Europy, koronacja podkreśliła niezależność państwa polskiego, symboliczne zakończenie procesu tworzenia się państwa polskiego, zamykała pierwszy etap wchodzenia Polski w krąg cywilizacji europejskiej. Polepszała pozycję państwa na arenie międzynarodowej, będąc niejako przypieczętowaniem jego jedności i suwerenności. W tym samym roku odbyła się także koronacja syna Chrobrego – Mieszka II, który utracił koronę na rzecz brata Bezpryma 1034 r. Śmierć Mieszka II, początek tzw powstania ludowego Kryzys państwa Piastów, okres reakcji pogańskiej, rozpad administracji państwowej i kościelnej 1039 r. Najazd władcy czeskiego Brzetysława na Polskę Wywiezienie relikwii św. Wojciecha, utrata Śląska na rzecz Czech 1039 r. Powrót do Polski syna Mieszka II Kazimierza Odnowiciela Początek odbudowy administracji państwowej i Kościelnej, przeniesienie stolicy do Krakowa, początek feudalizmu na ziemiach polskich 1054 r. Rozłam z kościele chrześcijańskim Schizma wschodnia – podział chrześcijaństwa na katolicyzm (Kościół zachodni) i prawosławie (Kościół wschodni). Przyczyny: różnice religijne (kwestia używania przaśnego chleba w Eucharystii, czyśćca, liczby sakramentów, celibatu księży, postu w soboty, noszenia zarostu przez duchownych etc.); różnice organizacyjne (cezaropapizm na Wschodzie), spór o prymat papiestwa. 1076 r. Koronacja Bolesława Śmiałego, zwanego także Szczodrym Zaangażowanie władcy w konflikt o inwestyturę po stronie papieża Grzegorza VII, w zamian papież wyraża zgodę na koronację 1079 Śmierć biskupa Stanisława Spór króla Bolesława Śmiałego z biskupem krakowskim Stanisławem, wyrok śmierci na biskupa, ucieczka króla na Węgry (opis konfliktu znajdziemy w Kronice Galla Anonima i Kronice Wincentego Kadłubka) 1109 r. Obrona Głogowa Konflikt między braćmi - Zbigniewem a Bolesławem Krzywoustym doprowadził do wybuchu wojny polsko-niemieckiej (cesarz Henryk V poparł interesy Zbigniewa); najbardziej znanym epizodem tej wojny jest krwawa obrona grodu 1138 r Podział Polski na dzielnice Ustawa sukcesyjna (lub testament Krzywoustego) miała zapobiec bratobójczym walkom pomiędzy synami księcia, ( najmłodszy z braci Kazimierz Sprawiedliwy nie otrzymał dzielnicy), zasada senioratu (pryncypatu) - władzę zwierzchnią ma każdorazowo sprawować najstarszy męski przedstawiciel rodu (senior), Władysław Wygnaniec pierwszym seniorem – wygnany przez braci 1226 r. Sprowadzenie Krzyżaków Książe Konrad Mazowiecki chcąc bronić dzielnicy przed łupieżczymi najazdami pogańskich Prusów sprowadza Krzyżaków na ziemie chełmińską; Zakon fałszuje dokumenty zatrzymuje ziemie Prusów i tworzy na nich Państwo Zakonne 1241r. Najazd Tatarów, bitwa pod Legnicą Śmierć Henryka Pobożnego; koniec tzw. dynastii Henryków Śląskich 1295 r. Koronacja Przemysła II Współpracując z arcybiskupem gnieźnieńskim Jakubem Świnką, dążył do zjednoczenia księstw piastowskich, zamordowany w 1296r. 1300 r. Koronacja Wacława II Wewnętrzna słabość i konflikty pomiędzy książętami dzielnicowymi oraz elekcyjność tronu w Krakowie doprowadziły do wmieszania się w sprawy polskie króla Czech Wacława II 1308 r. Utrata Pomorza na rzecz Krzyżaków Wezwani na pomoc przez księcia Władysława Łokietka Krzyżacy, zajęli go podstępem - po wypędzeniu Brandenburczyków ziemie przyłączają do państwa zakonnego, początek konfliktu polsko-krzyżackiego 1320 r. Koronacja Władysława Łokietka Symboliczna data końca rozbicia dzielnicowego trwającego blisko 200 lat 1331 r. Bitwa pod Płowcami Pokonanie Krzyżaków , mimo korzystnego wyroku sądu papieskiego Krzyżacy nie zwrócili Polsce zajętego w 1308r. Pomorza 1333 r. Koronacja Kazimierza Wielkiego Unormował stosunki z Czechami i Zakonem Krzyżackim. W 1335 udało mu się uzyskać od czeskiego króla Jana Luksemburskiego zrzeczenie się pretensji do polskiego tronu; na mocy pokoju kaliskiego z 1343 odzyskał zajęte przez Krzyżaków Kujawy i ziemię dobrzyńską, w zamian zrzekając się praw do Pomorza Gdańskiego (zachował tytuł pana i dziedzica ); przyłączył do Polski większą część Rusi Halickiej; kodyfikacja prawa (statuty wiślicko-piotrkowskie), rozbudowa systemu obrony państwa oraz rozwoju miast; w 1364 ufundował Akademię Krakowską. Rozwój architektury gotyckiej. 1343 r. Zawarcie pokoju w Kaliszu 1335 r. Zjazd w Wyszehradzie monarchów Czech, Węgier i Polski Cel - rozstrzygnięcie wojny z Krzyżakami 1364 r. Założenie Akademii Krakowskiej Kazimierz chciał przede wszystkim, aby nowa szkoła kształciła prawników, którzy mogliby pokierować i wzmocnić administrację państwową. 1374 r. Przywilej w Koszycach Pierwszy powszechny przywilej, nadany przez Ludwika Węgierskiego (ówczesnego króla polski, następcy K. Wielkiego) – w zamian za ograniczenie podatku do 2 groszy z łana, możni wyrazili zgodę na koronację królewską jego córki Jadwigi 1385 r. Zawarcie unii personalnej pomiędzy Polską a Litwa w Krewie Potrzeba unii wynikła z powodu zagrożenia, jakie dla Polski i Litwy stworzył na przełomie XIV i XV wieku zakon krzyżacki. Układ przewidywał małżeństwo wielkiego księcia litewskiego Jagiełły z królem Polski Jadwigą oraz objęcie przez niego polskiego tronu, w zamian za co Jagiełło zobowiązał się przyjąć chrzest i schrystianizować Litwę, wypuścić polskich jeńców, wypłacić odszkodowania Habsburgom, odzyskać wszystkie ziemie utracone przez Koronę. 1409 r. Początek wielkiej wojny z zakonem krzyżackim Wybuch powstania przeciwko Krzyżakom na Żmudzi (obszar litewski zajęty przez Krzyżaków) 1410 r. Bitwa pod Grunwaldem Wojska polsko-litewskie pod dowództwem Władysława Jagiełły pokonały sprzymierzone oddziały rycerstwa krzyżackiego i europejskiego dowodzone przez wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena. Po bitwie nastąpiło nieudane oblężenie Malborka 1411 r. Pierwszy pokój w Toruniu Postanowienia: Królestwo Polskie odzyskało Ziemię dobrzyńską, Zakon krzyżacki zrezygnował ze Żmudzi na okres życia Władysława Jagiełły i Witolda, Zakon jako odszkodowanie i za wykup jeńców zobowiązał się zapłacić 100 tys. kop groszy czeskich, Pomorze pozostało w rękach Krzyżaków 1444 r. Bitwa pod Warną Starcie między oddziałami polsko-węgierskimi oraz innymi wojskami koalicji antytureckiej pod dowództwem króla polskiego i węgierskiego Władysława Warneńczyka i wojewody siedmiogrodzkiego Jana Hunyadyego, a wojskami tureckimi pod dowództwem sułtana Murada II. W trakcie bitwy ginie następca Władysława Jagiełły – Władysław zw. Warneńczykiem 1450 r. Wynalezienie druku (Jan Gutenberg) W 1455 r. ukazała się drukiem Biblia 1453 r. Zdobycie Konstantynopola (stolicy Cesarstwa Bizantyjskiego) przez Turków Zdobycie miasta oraz śmierć ostatniego cesarza bizantyjskiego pociągnęły za sobą ostateczny upadek cesarstwa wschodniorzymskiego. Zwycięstwo to dało Turkom panowanie nad wschodnim basenem Morza Śródziemnego i otworzyło drogę do podboju Europy powstrzymanego dopiero przez Jana III Sobieskiego pod Wiedniem w roku 1683. Zdobyte miasto pozostało stolicą imperium osmańskiego 1453 r. – jest jedną z umownych dat kończących średniowiecze 1454 – 1466 r. Wojna trzynastoletnia z Zakonem Krzyżackim Prośba miast pruskich o włączenie Prus do Korony Polskiej. Kazimierz Jagiellończyk wypowiedział Zakonowi wojnę i podpisał akt inkorporacji Prus (czyli wcielenia ich do Polski). W tym samym czasie pozostałe miasta pruskie doprowadziły do opanowania prawie całych Prus i w rękach Zakonu pozostały jedynie Malbork, Chojnice i Sztum. Zbuntowane miasta pruskie wspierały finansowo stronę polską. Za te wsparcie król zorganizował armię zaciężną, wykupił Malbork. Losy wojny na korzyść Polski zmieniły się po dwóch zwycięskich bitwach- Piotra Dunin rozbił wojska krzyżackie pod Świecinem, flota Gdańska i Elbląga pobiła na Zalewie Wiślanym flotę krzyżacką. Ostatni polski sukces to zdobycie Chojnic i przejęcie drogi lądowej, którą do Krzyżaków szły posiłki z Europy Zachodniej. 1466 r. II pokój w Toruniu Polski powróciło Pomorze Gdańskie, ziemia chełmińska, przyłączono Warmię, Malbork i Elbląg (tzw. Prusy Królewskie). Reszta ziem zakonnych ze stolicą w Królewcu stanowiła lenno Polski. Fakt rozciągnięcia zwierzchnictwa polskiego nad Zakonem miał dla Polski ogromne znaczenie polityczne. Otworzył przed nią możliwości nieskrępowanego handlu poprzez Gdańsk, co przyczyniło się do rozwoju gospodarczego Polski. 1488 r. Bartolomeo Diaz – dopłynięcie do Przylądka Dobrej Nadziei Żeglarz portugalski, co prawda nie udało mu się odkryć drogi morskiej do Indii, ale dopłynął do południowego krańca Afryki 1492 r. Krzysztof Kolumb - odkrycie Ameryki Żeglarz płynący pod banderą hiszpańską, pragnął odkryć drogę morską do Indii płynąc na zachód, nie wiedział jednak o istnieniu obu Ameryk. Trzy statki (karawele), z flagową „Santa Marią” na czele, dotarły do brzegów wyspy San Salvador, którą uznano za jedną z wysp japońskich. Po opłynięciu kilku innych wysp, w tym Kuby i Haiti w archipelagu Wielkich Antyli, Kolumb powrócił do Hiszpanii. Zorganizował potem jeszcze 3 dalsze podróże ekspedycyjne. 20 lat później żeglarz florencki Amerigo Vespucci stwierdził jako pierwszy, że odkryte przez Kolumba lądy to nie Japonia i inne części Azji, lecz nowy, nieznany dotąd kontynent. Nazwano go od jego imienia Ameryką. Nowo odkryty ląd nazywano: Indiami Zachodnimi lub Nowym Światem Rok 1492r. jest datą umowną kończącą epokę średniowiecza i rozpoczynającą epokę nowożytną 1498 r. Odkrycie drogi morskiej do Indii przez Vasco da Game Odkrywca portugalski, który jako pierwszy dotarł drogą morską z Europy do Indii (płynąc na wschód, wokół Afryki), umożliwiając Europejczykom swobodny handel z Azją południową. Dotąd odbywał się on lądem przez wielu pośredników i rozbójników. 1505 r. Uchwalenie konstytucji Nihil novi Potoczna nazwa konstytucji sejmowej, poważnie ograniczającej kompetencje prawodawcze monarchy. Jej nazwę (łac. „nic nowego bez zgody ogółu”) potocznie tłumaczy się jako „nic o nas bez nas”. Zakazywała ona królowi wydawania ustaw bez uzyskania zgody szlachty, reprezentowanej przez Senat i izbę poselską 1517 r. Początek reformacji - ogłoszenie 95 tez przez Marcina Lutra Ruch religijno-polityczno-społeczny zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku, mający na celu odnowę chrześcijaństwa. Był reakcją na negatywne zjawiska, które miały miejsce w katolickiej hierarchii kościelnej, a także stanowił opozycję do katolickiej doktryny dogmatycznej. Krytyka sprzedaży odpustów. 1519-1521 r. Ostatnia wojna Zakonu Krzyżackiego z Polską Po zawarciu pokoju toruńskiego w 1466 zakon krzyżacki uznał się lennikiem Korony Polskiej z terytorium Prus Wschodnich. Ostatni wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern, wysunął wobec Polski pretensje terytorialne, żądając zwrotu Prus Królewskich i Warmii oraz wypłacenia odszkodowania za 50 lat polskiej okupacji. Wojna toczyła się ze zmiennym szczęściem dla obu stron. Strony zgodziły się podpisać zawieszenie broni na cztery lata i oddać spór pod sąd rozjemczy. 1519 – 1522 r. Pierwsza podróż dookoła świata - Ferdynand Megallan Żeglarz portugalski w służbie hiszpańskiej. Nazwał Ocean Spokojny (Pacyfik). Wyruszył z Hiszpanii drogą zachodnią, czyli przez Ocean Atlantycki, do Wysp Korzennych. Wyprawa, która wypłynęła pod jego dowództwem, jako pierwsza opłynęła Ziemię. Zabity przez mieszkańców Archipelagu Filipińskiego. 1525 r. Hołd pruski Albrecht Hochenzollern składa hołd lenny Zygmuntowi I Staremu. W wyniku tego aktu Prusy Zakonne zostały przekształcone w Księstwo Pruskie jako lenno Polski. Dawne ziemie zakonu zostały sekularyzowane tzn. zeświedczone, utworzono z nich pierwsze luterańskie państwo z A. Hochenzollernem jako księciem dziedzicznym, nowo powstałe państwo nazywano – Prusami Książęcymi (Uwaga! Bez Pomorza, które wróciło do Polski w 1466r. i odtąd było zwane Prusami Królewskimi) Hołd lenny - ceremonia uroczystego zawarcia kontraktu lennego. Podczas niej następowało homagium: wasal klękał przed swoim seniorem i składał mu uroczystą przysięgę wierności, zobowiązując się do niesienia pomocy swojemu seniorowi w radzie i ofiarując pomoc zbrojną. Następowała wówczas inwestytura, czyli formalne przekazanie lenna wasalowi. 1545-1563 r. Sobór trydencki Sobór był odpowiedzią na narastającą potrzebę reform w Kościele katolickim, który podjął się ich w odpowiedzi na reformację. Jest uznawany za początek okresu kontrreformacji. Odbył się w mieście Trydent (północne Włochy). Zmiany: nakazano tworzyć seminaria duchowne; powołanie Inkwizycji - tzw. Święte Oficjum; potępiono nauki Lutra, Indeks ksiąg zakazanych, uznano Biblię i Tradycję Kościoła za równoważne źródła wiary, potępiono indywidualne interpretowanie Pisma Św., potępiono predestynację – tezę głoszącą, iż los pośmiertny człowieka jest odgórnie wyznaczony przez Boga (jedna z podstawowych nauk i założeń kalwinizmu), działalność zakonu Jezuitów (Ignacy Loyola, bezwzględne posłuszeństwo papieżowi) 1555 r. Pokój w Augsburgu Reformacja doprowadziła do wojen religijnych w Europie – szczególnie w Niemczech i we Francji. Chcąc rozwiązać spór wprowadzono zasadę „czyj kraj tego religia” co oznaczało nakaz przyjęcia wiary przez poddanych takiej jaką wyznaje władca. 1569 r. Unia realna; powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów Zwana unią lubelską, cel wzmocnienie współpracy między Koroną a Litwą (obawy zerwania unii – brak potomka Zygmunta Augusta). W jej wyniku powstało państwo Rzeczpospolita Obojga Narodów – ze wspólnym monarchą, herbem, sejmem, walutą, polityką zagraniczną i obronną – zachowano odrębny skarb, urzędy, wojsko i sądownictwo. 1596 r. Unia brzeska Połączenie Cerkwi prawosławnej z Kościołem łacińskim w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, dokonane w Brześciu duchownych prawosławnych i wyznawców prawosławia uznała papieża za głowę Kościoła i przyjęła dogmaty katolickie, zachowując bizantyjski ryt liturgiczny. Następstwem unii brzeskiej był podział społeczności prawosławnej. 1572 r. Noc św. Bartłomieja Potoczne określenie rzezi hugenotów (francuskich ewangelików reformowanych) w Paryżu, która miała miejsce w nocy 23 na 24 sierpnia. Nazwa wywodzi się od jednego z apostołów, św. Bartłomieja, którego święto liturgiczne obchodzone jest 24 sierpnia. 1572 r. Bezpotomna śmierć Zygmunta Augusta, koniec dynastii Jagiellonów 1573 r. Akt konfederacji warszawskiej Dokument zapewniał swobody wyznania dysydenckiej (różnowierczej) szlachcie w I Rzeczypospolitej. Dokument uważany jest za początek gwarantowanej prawnie tolerancji religijnej ( tolerancja nie obejmowała arian tzw. braci polskich) 1573 r. Pierwsza wolna elekcja; Elekcja Henryka Walezego Wybór monarchy przez ogół szlachty, w okresie bezkrólewia funkcję głowy państwa pełni prymas (interrex), pacta conventa – osobiste zobowiązania kandydata; artykuły henrykowskie – gwarantowały niezmienność ustroju tzn. wolną elekcję, tolerancję religijną, liberum veto, zwoływanie sejmu co dwa lata, zezwalały na wypowiedzenie królowi posłuszeństwa (rokosz), 1576 r. Elekcja Stefana Batorego W 1579 rozpoczął wojnę o odebranie zagarniętych przez Rosję w poprzednim roku Inflant i utraconej jeszcze w 1563 ziemi połockiej. Przeprowadził trzy zwycięskie kampanie zaczepne na terytorium państwa rosyjskiego (utworzono piechotę wybraniecką wyposażoną w rusznice i toporki do budowy mostów i umocnień polowych). 1598 r. Edykt nantejski Edykt nantejski przyczynił się do zakończenia trwających we Francji przez 30 lat wojen religijnych. Wprowadzał wolność wyznania i równouprawnienie protestantów wobec katolików. Mogli odtąd budować swe kościoły oraz szkoły, zamki, urzędy, szpitale czy uniwersytety. Hugenoci mieli swobodę kultu z wyłączeniem Paryża. Jako gwarancję bezpieczeństwa otrzymali ok. 100 twierdz we Francji. Edykt zakończył wojny religijne na terenie Francji oraz uregulował sytuację hugenotów. Zniesiony przez Ludwika XIV 1600 r. Początek wojny ze Szwedami Bezpośrednia przyczyna: przekazanie przez zdetronizowanego w Szwecji Zygmunta III Wazę Rzeczpospolitej szwedzkiej Estonii 1605 r. Bitwa pod Kircholmem Niewykorzystane zwycięstwo Polaków dowodzonych przez hetmana Karola Chodkiewicza (wojna ze Szwedami) 1609-1619 r. Wojny polsko-rosyjskie 1610 r. Bitwa pod Kłuszynem Tzw. dymitriady. Bitwa stoczona została między wojskami polskimi pod dowództwem hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego, a armią rosyjską. W obliczu klęski bojarzy zdetronizowali cara Wasyla Szujskiego i obwołali carem królewicza polskiego Władysława, a Żółkiewski wkroczył do Moskwy. 1618-48 r. Wojna trzydziestoletnia Konflikt pomiędzy protestanckimi państwami Rzeszy niemieckiej wspieranymi przez inne państwa europejskie a katolicką dynastią Habsburgów. Mimo że wojna spowodowana była przyczynami natury religijnej, jednym z powodów jej długotrwałości stało się również dążenie mocarstw europejskich (nie tylko protestanckich) do osłabienia potęgi Habsburgów. 1620-1699 r. Wojny polsko-tureckie 1620 r. Klęska pod Cecorą Po nierozstrzygniętej obronie polskiego obozu, wojska Rzeczypospolitej zostały rozbite w odwrocie. Stanowiła początek wojny polsko-tureckiej 1620-1621, której zakończeniem była obrona Chocimia, a następnie podpisanie traktatu 1621 r. Bitwa pod Chocimiem Bitwa pomiędzy armią Rzeczypospolitej Jana Karola Chodkiewicza, a armią turecką. Zamknięte w warownym obozie siły polsko-litewsko-kozackie, stanęły na drodze armii osmańskiej pod miejscowością Chocim. Oblężenie zakończyło się taktycznym zwycięstwem armii Rzeczypospolitej, ukoronowanym podpisaniem traktatu 1627 r. Bitwa morska pod Oliwą Była to pierwsza i jedyna większa bitwa morska młodej polskiej floty, zakończona zwycięstwem. 1629 r. Pokój w Altmarku Rozejm kończący wojnę polsko-szwedzką 1626–1629. Najważniejsze postanowienia: Szwedzi zatrzymali Inflanty na północ od Dźwiny wraz z Rygą , Szwedzi zatrzymali wszystkie porty pruskie, Polska utrzymała kontrolę nad Gdańskiem, Królewcem i Puckiem, rozejmowi towarzyszył układ pomiędzy Szwecją a Gdańskiem, na mocy którego Szwedzi mieli prawo do pobierania 3,5% cła od przewożonych towarów W 1635 postanowienia rozejmu w Altmarku zmodyfikowano, podpisując korzystniejszy dla Polski rozejm w Sztumskiej Wsi. 1648 r. Powstanie Chmielnickiego Powstanie w latach 1648-1655 Kozaków Zaporoskich i chłopstwa ruskiego pod przywództwem hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego przeciwko magnaterii i szlachcie polskiej. Najważniejsze bitwy: nad Żółtymi Wodami, pod Korsuniem, pod Piławcami, pod Zborowem, pod Beresteczkiem, oblężenie Kamieńca Podolskiego. Ugoda w Perejesławiu - włączenie lewobrzeżnej Ukrainy do Rosji (Rosja uderzyła na Rzeczpospolitą, rozpoczynając wojnę polsko-rosyjską, która trwała aż do 1667 roku). 1655-1660 r. Potop Szwedzki Najazd Szwecji na Rzeczpospolitą w czasie II wojny północnej (1655–1660). Formalnie zakończył go pokój w Oliwie zawarty w 1660. Potop szwedzki pokazał słabość organizacyjną Rzeczypospolitej, a najeźdźca skuteczność swoich działań uzyskał poprzez kolaborację i przekupstwo po stronie Rzeczypospolitej. I choć ostatecznie Szwedzi zostali wyparci, to jednak poniesione straty i koszty ustępstw pokojowych były wysokie, a niektóre zniszczenia materialne, szczególnie szwedzka grabież dóbr kultury polskiej, są widoczne współcześnie. 1672 r. Najazd turecki na Polskę, zdobycie przez Turków Kamieńca Podolskiego Kamieniec Podolski, zwany "kluczem do Podola (Rzeczypospolitej)", został oblężony przez wojska tureckie. Utrata kluczowej twierdzy zmusiła Rzeczpospolitą do podpisania traktatu buczackiego zobowiązującego ją do oddania Podola i płacenia Turkom rocznego haraczu w wysokości 22 tysięcy dukatów. Szybko wystawiono wielką armię, na czele której Jan Sobieski pokonał w listopadzie 1673 roku Turków pod Chocimiem. 1673 r. Zwycięstwo pod Chocimiem Wojska koronne i litewskie pod dowództwem hetmana wielkiego koronnego Jana Sobieskiego odniosły zwycięstwo nad wojskami. Chocimska wiktoria, traktowana przez Polaków jako odwet za pokój buczacki, pozwoliła Sobieskiemu rok później wygrać elekcję i zasiąść na tronie Polski. 1683 r. Odsiecz wiedeńska (bitwa pod Wiedniem, wiktoria wiedeńska) Stoczona między wojskami polsko-austriacko-niemieckimi pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego, a armią Imperium osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Zakończyła się klęską Osmanów, którzy od tej pory przeszli do defensywy i przestali stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej części Europy. 1699 r. Pokój w Karłowicach Kończył okres wojen, w których po jednej stronie uczestniczyła Rzeczpospolita, a po drugiej Imperium Osmańskie, którego potęga budziła niepokój w Europie od XV wieku. 1697-1763 r. Czasy saskie Okres poważnego kryzysu politycznego. Czasy kiedy w Polsce rządzili królowie z saskiej dynastii Wettynów, August II (1697–1733) i August III (1733–1763). Ich panowanie było jednak przerywane kolejnymi elekcjami i rządami Stanisława Leszczyńskiego (1704–1709 i 1733–1736). 1717 r. Sejm Niemy August II Mocny dążył do ściślejszego powiązania Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Elektoratu Saksonii, w której był dziedzicznym elektorem. Polska była wówczas pod ogromnym wpływem Carstwa Rosyjskiego, a August II dążył do zmniejszenia jej ingerencji w sprawy Rzeczypospolitej. Po wprowadzeniu wojsk saskich na tereny Polski, część szlachty (wspierana przez Rosję)zareagowała zawiązaniem konfederacji tarnogrodzkiej, czego skutkiem była wojna domowa. Król, wraz ze szlachtą, w celu rozwiązania konfliktu, zwrócił się do cara Rosji, Piotra I. Skutkiem tego było wkroczenie wojsk rosyjskich na teren Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz układ między królem a szlachtą zawarty 3 listopada 1716 roku w Warszawie przy mediacji posła rosyjskiego Grzegorza Dołgorukiego, zatwierdzony później na jednodniowym sejmie, zwanym później niemym. Z powodu obaw przed jego zerwaniem nikomu oprócz przewodniczącego obradom marszałka Stanisława Ledóchowskiego oraz odczytujących nowe uchwały posłów nie wolno było się odzywać. 1764 r. Elekcja ostatniego króla Rzeczpospolitej Obojga Narodów Stanisława Augusta Poniatowskiego Wybrany pod naciskiem Rosji, caryca Katarzyna II uważała go za osobę, którą łatwo będzie manipulować. Król jednak przeprowadza szerokie reformy wzmacniające pozycję Rzeczpospolitej co skutkuje przyspieszeniem decyzji o I rozbiorze(powołał namiastkę rządu tzw. konferencję króla z ministrami; założył Szkołę Rycerską - uczelnię wojskową). 1768-1772 r. Konfederacja barska Zbrojny związek szlachty polskiej w obronie wiary katolickiej i niepodległości Rzeczypospolitej, skierowany przeciwko: Rosji, królowi i popierającym go wojskom rosyjskim. Celem konfederacji było zniesienie ustaw narzuconych przez Rosję (tzw. prawa kardynalne), a zwłaszcza dających równouprawnienie innowiercom. 1772 r. I rozbiór Polski Rosja zagarnęła Inflanty Polskie oraz wschodnie, peryferyjne krańce Rzeczypospolitej Prusy anektowały Warmię i Prusy Królewskie (Pomorze Gdańskie), lecz bez Gdańska i Torunia Austria otrzymała całą południową Polskę, ale bez Krakowa 1773 r. Sejm rozbiorowy Zwołany w celu zatwierdzenia (legalizacji) rozbioru. Utworzenie pierwszego na świecie ministerstwa oświaty – Komisji Edukacji Narodowej (KEN) Wprowadził też zmiany ustrojowe, powołując Radę Nieustającą przy królu, jako pierwowzór gabinetu ministrów. (Tadeusz Rejtan sprzeciwił się rozbiorowi, pozostali posłowie zatwierdzili) 1776 r. Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej Akt prawny autorstwa Thomasa Jeffersona, uzasadniający prawo Trzynastu Kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej do wolności i niezależności od króla Wielkiej Brytanii (początek waliki o niepodległość Stanów Zjednoczonych, udział Polaków – T. Kościuszko, K. Pułaski) 1787 r. Konstytucja Stanów Zjednoczonych Władza ustawodawcza – Kongres (Izba Reprezentantów i Senat); władza wykonawcza – prezydent; władza sądownicza - Sąd Najwyższy. Poprawki do konstytucji 1788-1792 r. Sejm Wielki (Czteroletni) Mający na celu przywrócenie pełnej suwerenności i przyspieszenie rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej. Od grudnia 1790 obradował w podwojonym składzie. Najważniejsze ustawy: Prawo o miastach, przyznające prawa publiczne mieszkańcom miast królewskich oraz Konstytucja 3 maja 1791 r. Uchwalenie Konstytucji 3 Maja Konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację szlachecką odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nie posiadającej ziemi (gołocie), wprowadziła polityczne zrównanie mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc najgorsze nadużycia pańszczyzny. Przyjęcie monarchicznej Konstytucji 3 maja spowodowało opozycję republikanów oraz sprowokowało wrogość Imperium Rosyjskiego, które od 1768 roku było protektorem Rzeczypospolitej i gwarantem nienaruszalności jej ustroju. 1792 r. Konfederacja targowicka Zawiązana oficjalnie w miasteczku Targowica w porozumieniu z carycą Rosji Katarzyną II (w rzeczywistości w Petersburgu) przez przywódców magnackiego obozu – Potocki, Rzewuski, Branicki- w celu przywrócenia starego ustroju Rzeczypospolitej, pod hasłami obrony zagrożonej wolności przeciwko reformom Konstytucji 3 maja, wprowadzającym monarchię konstytucyjną. Była reakcją opozycji na konstytucyjny zamach stanu i reformy sejmu. Jej zawiązanie posłużyło Rosji jako pretekst do interwencji zbrojnej w Rzeczypospolitej – wojna w obronie konstytucji. 1793 r. II rozbiór Polski dokonany przez Rosję i Prusy W 1793 r. odbył się w Grodnie sejm rozbiorowy, który pod presją obu zaborców wyraził milczącą zgodę na kolejny rozbiór kraju, zawarł nierównoprawny traktat pokojowy z Rosją, przywrócił Radę Nieustającą, rozwiązał też konfederację targowicką. Był to ostatni Sejm Polski szlacheckiej. 1794 r. Powstanie kościuszkowskie Insurekcja kościuszkowska – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji i Prusom. Pod Racławicami (kosynierzy) wojska powstańcze pod wodzą samego Kościuszki stoczyły zwycięską bitwę z wojskami rosyjskimi; walki w Warszawie, Wilnie, uniwersał połaniecki -odezwa zachęcająca chłopów do udziału w walkach, w zamian mieli uzyskać ziemię; klęska pod Szczekocinami; bitwa pod Maciejowicami, ranny Tadeusz Kościuszko dostał się do niewoli rosyjskiej, po zdobyciu Warszawy powstanie upada 1795 r. III rozbiór Polski dokonany przez Rosję, Austrię i Prusy Niecały rok po upadku insurekcji, monarchowie Rosji, Prus i Austrii uzgodnili wzajemnie traktat, zgodnie z którym przeprowadzili ostatni, pełny, III rozbiór Rzeczypospolitej. Poniatowski abdykował. 1797 r. Powstanie Legionów Polskich we Włoszech Polskie formacje wojskowe, tworzone na terenie Włoch, których celem była walka o niepodległość. Walczące u boku wojsk francuskich i włoskich w latach 1797–1807, utworzone z inicjatywy Jana Henryka Dąbrowskiego przez Francuzów w pn. Włoszech (Republika Lombardii). Tam wojska polskie miały się odbudować i przygotować do dalszych działań, gdyż po III rozbiorze polskie wojska były w pewnej części bezwładne. 1804 r. Koronacja Napoleona na cesarza Francuzów Dla utwierdzenia swej władzy, po ogólnokrajowym plebiscycie Napoleon koronował się na cesarza Francuzów. 1805 r. Bitwa pod Trafalgarem Bitwa morska w czasie wojen napoleońskich. Starcie rozegrało się między flotą angielską a francusko-hiszpańską. Bitwa ta stała się początkiem wielkiej hegemonii Brytyjczyków na morzach świata, walnie przyczyniając się do powstania brytyjskiego imperium kolonialnego. 1806 r. Blokada kontynentalna System blokady ekonomicznej gospodarki Wielkiej Brytanii przez Francję. Stworzony poprzez zamknięcie wymiany handlowej z tym krajem. Francja narzuciła swoim aliantom wprowadzenie embarga handlowego wobec Wielkiej Brytanii. Miała na celu odcięcie Anglii od jakiejkolwiek wymiany handlowej z państwami Europy kontynentalnej. Zamknięcie europejskich portów dla brytyjskiej floty odcięło Zjednoczone Królestwo od rynków zbytu i dostaw surowców. Dzięki temu Wielka Brytania poniosła straty ekonomiczne, a właśnie o to chodziło Napoleonowi Bonaparte. 1806 r. Bitwa pod Austerlitz Bitwa zwana także bitwą trzech cesarzy – decydująca bitwa wojny z III koalicją antyfrancuską, stoczona między francuską Wielką Armią a połączonymi armiami, austriacką i rosyjską. 1807 r. Pokój w Tylży Porozumienia zawarte przez I Cesarstwo Francuskie z Imperium Rosyjskim i królestwem Prus. Do jego postanowień należało między innymi uznanie przez Rosję Księstwa Warszawskiego, Wolnego Miasta Gdańska oraz uznanie francuskich zdobyczy w Prusach, imperium rosyjskie przystąpiło do blokady kontynentalnej skierowanej przeciwko Wielkiej Brytanii. Prusy zrzekały się ziem drugiego i części ziem pierwszego i trzeciego rozbioru Polski, czego skutkiem było utworzenie Księstwa Warszawskiego na mocy traktatu. 1807 r. Utworzenie Księstwa Warszawskiego Istniejące w latach 1807–1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji państwo, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym Księstwa był król Królestwa Saksonii 1808 r. Szarża polskich szwoleżerów pod Samosierrą Zdobycie wąwozu przez polskich szwoleżerów i sukcesem armii napoleońskiej. Bitwa ta otworzyła Napoleonowi drogę na Madryt i pozwoliła kontynuować kampanię hiszpańską. 1809 r. Wojna z Austrią Zwycięstwo Polaków pod Raszynem (dow. Józef Poniatowski) pozwoliło na powiększenie terytorium Księstwa Warszawskiego o ziemie III zaboru austryjackiego 1812 r. Wojna francusko- rosyjska Nieprzestrzeganie przez Rosję blokady kontynentalnej staje się główną przyczyną inwazji. Wielka Armia – ok. 600 tys. Dowodzący wojskami rosyjskimi wycofywał się, oddając w połowie września ćwierćmilionową Moskwę, po wcześniejszej ewakuacji mieszkańców, wywiezieniu wszelkich zapasów żywności i podpaleniu miasta. Odwrót Wielkiej Armii przez bezkresne przestrzenie, wśród ostrych mrozów, bez kwater, dostatku żywności i przy nieustannych podjazdach kozackich, zamienił się w koszmar. 1813 r. Bitwa pod Lipskiem Znana też jako „bitwa narodów” –stoczona między wojskami francuskimi pod przywództwem Napoleona Bonaparte, a wojskami koalicji antyfrancuskiej (złożonej z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji). Była to największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka, aczkolwiek bardziej symboliczną stała się bitwa pod Waterloo. 1815 r. Bitwa pod Waterloo Ostatnia bitwa Napoleona. Były cesarz Francuzów powrócił niespodziewanie z wygnania na Elbie i objął rządy na okres 100 dni. W krótkim czasie zebrał armię, z którą ruszył w kierunku Brukseli, gdzie stały nierozwiązane jeszcze armie VI koalicji: angielska i pruska. Zwycięska początkowo bitwa po nadejściu armii pruskiej przemieniła się w klęskę, a armia francuska przestała istnieć. Napoleon musiał ponownie abdykować 1814-1815 r. Obrady kongresu wiedeńskiego Konferencja międzynarodowa przedstawicieli szesnastu państw europejskich, w Wiedniu, zwołana w celu rewizji zmian terytorialnych i ustrojowych spowodowanych wybuchem rewolucji francuskiej i wojnami napoleońskimi oraz wypracowania nowych zasad ładu wiedeński, ze względu na liczne bale, które mu towarzyszyły, nazywany był ironicznie tańczącym kongresem. Uczestnicy Kongresu pragnęli stworzyć taki porządek w Europie, który zapewniłby spokój wewnątrz ich państw oraz pokój na zewnątrz. Oparli się na trzech zasadach: restauracji , legitymizmu i równowagi sił. Legitymizm oznaczał niepodważalne prawo każdego władcy "z Bożej łaski" do tronu. Przywracano, więc władców usuniętych przez rewolucję lub Napoleona, czasem wbrew woli poddanych im ludów (np. we Francji, gdzie tron objął Ludwik XVIII). Zasada równowagi sił polegała na umowie, że dołoży się wszelkich starań, by żadne z wielkich mocarstw nie osiągnęło znacznej przewagi nad pozostałymi. 1815 r. Święte Przymierza Sojusz zawarty po zakończeniu wojen napoleońskich. Przymierze zostało zawarte z inicjatywy cara Rosji Aleksandra I, przez: Cesarstwo Rosyjskie, Cesarstwo Austriackie i przez Królestwo Prus. Przymierze było próbą stworzenia stałej federacji państw europejskich i oparcia jej na trwałych, chrześcijańskich podstawach. Celem była obrona legitymizmu i dążenie do równowagi sił pomiędzy mocarstwami. 1815 r. Utworzenie Królestwa Polskiego (zwane także: Kongresowym lub Kongresówką) Państwo polskie istniejące w latach 1815-1832, jako część Imperium Rosyjskiego(zwane także: Kongresowym lub Kongresówką). Utworzone decyzją kongresu wiedeńskiego. Było państwem suwerennym i niepodległym (do 1832 r.), posiadającym własną konstytucję, Sejm, wojsko, monetę i szkolnictwo z Uniwersytetem Warszawskim, a czynności urzędowe odbywały się w języku polskim. Polskę łączyły z Rosją - osoba monarchy oraz polityka zagraniczna. W 1832 roku król Mikołaj I Romanow zniósł konstytucję Królestwa zastępując ją Statutem Organicznym, który likwidował Sejm i samodzielną armię, znosił unię międzypaństwową i włączał Królestwo do cesarstwa na zasadzie autonomii administracyjnej, przywrócił urząd namiestnika sprawującego władzę cywilną i wojskową. W latach 1832–1918 Królestwo Polskie było integralną częścią Imperium Rosyjskiego (choć cesarze rosyjscy nosili tytuł króla Polski i reprezentowali ich namiestnicy). Posiadało stopniowo ograniczaną, a następnie zlikwidowaną autonomię; po jej likwidacji wprowadzono także oficjalną nazwę Kraj Przywiślański (po powstaniu styczniowym) 1830 r. Powstanie listopadowe Powstanie przeciw Rosji, wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się w październiku 1831r. Zasięg: Królestwo Polskie i część ziem zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń). Przyczyna wybuchu - nieprzestrzeganie przez carów postanowień konstytucji z 1815 roku. Aleksander I zniósł wolność prasy, wprowadził cenzurę prewencyjną. Zawieszono wolność zgromadzeń. Powstanie przygotowało sprzysiężenie pod dow. podporucznika Piotra Wysockiego przeciwko wodzowi naczelnemu wojsk Królestwa Polskiego i dowódcy sił rosyjskich wielkiemu księciu Konstantemu, brat cesarza Rosji i króla Polski Mikołaja I. Sygnałem do wybuchu -pożar browaru na Solcu. Pierwszy dyktator – Józef Chłopicki. Najważniejsze bitwy pod: Stoczkiem; Wawrem; Białołęką; o Olszynkę Grochowską, Wawrem; Dębem Wielkim; Iganiami, Warszawa 1846 r. Wybuch powstania krakowskiego, rabacja galicyjska Próba powstania pod hasłami demokracji, podjęta w Wolnym Mieście Krakowie, skierowane przeciwko zaborcy, szybko stłumione. Jednocześnie w innych częściach Galicji doszło do wystąpień polskich chłopów przeciw polskiej szlachcie. Rzeź galicyjska (rabacja galicyjska, rabacja chłopska) – powstanie przybrało charakter pogromów ludności ziemiańskiej, urzędników dworskich i rządowych. Najbardziej znanym przywódcą chłopskich oddziałów był Jakub Szela. 1848 r. Wiosna ludów. Seria ludowych zrywów rewolucyjnych i narodowych jakie miały miejsce w Europie w latach 1848 – 1849. Trzy główne nurty: społeczny – dotyczący warstw społecznych chcących polepszenia warunków bytowych; ustrojowy – dotyczący społeczności chcących udziału w rządzeniu państwem; narodowy – dotyczący narodowości walczących o autonomię, niepodległość lub uznanie w danym Ludów objęła niemal całą Europę. Do wystąpień nie doszło w Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz w Rosji, zaś w Hiszpani doszło jedynie do wystąpień chłopskich. Ruchy rewolucyjne w jednym państwie oddziaływały na inne narody. Można w takim wypadku mówić o rewolucji europejskiej. Wielu aktywnych działaczy Wiosny Ludów działało na terenie różnych państw i porozumiewało się ze sobą. 1863 r. Powstanie styczniowe Powstanie przeciwko Rosji, ogłoszone manifestem 22 stycznia 1863 wydanym w Warszawie przez Tymczasowy Rząd Narodowy, spowodowane narastającym rosyjskim terrorem wobec polskiego biernego oporu. Przed wybuchem – działalność Białych i Czerwonych. Wybuchło 22 stycznia 1863 w Królestwie Polskim, trwało do jesieni 1864. Zasięg - ziemie zaboru rosyjskiego: Królestwo Polskie oraz ziemie zabrane. Największe polskie powstanie, spotkało się z poparciem międzynarodowej opinii publicznej. Miało charakter wojny partyzanckiej, stoczono ok. 1200 bitew i potyczek. Mimo początkowych sukcesów zakończyło się klęską, z których kilkadziesiąt tysięcy zostało zabitych w walkach, blisko 1 tys. straconych, ok. 38 tys. skazanych na katorgę lub zesłanych na Syberię, ok. 10 tys. wyemigrowało. W roku 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w roku 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski. Skasowano klasztory katolickie w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich. Po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej. Powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów. Dyktatorzy powstania: gen. Ludwik Mierosławski, gen. Marian Langiewicz i Romuald Traugutt. 1914-1918 r. I wojna światowa Konflikt zbrojny trwający od lipca 1914 do 11 listopada 1918 pomiędzy ententą (trójporozumienie), tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi (trójprzymierze), tj. Austro-Węgrami i Niemcami (do 1915 takżę Włochy)wspieranymi przez Turcję i Bułgarię. Największy konflikt zbrojny na kontynencie europejskim od czasu wojen napoleońskich, zakończony klęską państw centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i Południowej licznych państw narodowych. Po raz pierwszy w historii zastosowano w niej broń chemiczną, samoloty, okręty podwodne, czołgi i samochody ciężarowe. Początkowo wojna błyskawiczna, po tzw. cudzie nad Marną - pozycyjna. Najważniejsze bitwy: bitwa pod Tannenbergiem, nad Marną, bitwa morska pod Falklandami, Sommą, pod Ypres, Verdun, ofensywa Brusiłowa i in. 1914 r. Utworzenie Polskiej Organizacji Wojskowej przez Józefa Piłsudskiego Tajna organizacja wojskowa powstała w Warszawie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego w wyniku połączenia działających w Królestwie Polskim konspiracyjnych grup Polskich Drużyn Strzeleckich i Związku Walki Czynnej w celu walki z rosyjskim zaborcą. Skrót: POW 11 XI 1918r. Odzyskanie niepodległości, odrodzenie państwa polskiego Najważniejsze fakty związane z tym okresem to: Królestwo Polskie (utworzenie), Tymczasowa Rada Stanu, Rada Regencyjna, Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej czy powstanie wielkopolskie w Poznaniu. Odzyskanie niepodległości uznaje się za przełomowe wydarzenie w dziejach polskiej historii po I wojnie światowej. 11 listopada 1918 roku przyniósł Polsce upragnioną niepodległość oraz wiele rozwiązań politycznych. Powstała w jego wyniku Rada Regencyjna oraz Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej sprawowały władzę zwierzchnią nad Królestwem Polskim. To Rada Regencyjna powierzyła naczelne dowództwo nad wojskiem Józefowi Piłsudskiemu, z kolei Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej 7 listopada 1918 proklamował utworzenie Polskiej Republiki Ludowej. 1. wprowadzenie W ydarzenia 1848 r., jakie miały miejsce w Europie, a które określane są mianem "Wiosny Ludów"przez wzgląd na rozmiar i zasięg ruchu rewolucyjnego, który ogarnął znaczną część Europy, stanowiły w gruncie rzeczy efekt rozwoju prądów demokratyczno-liberalnych, które stale i systematycznie krzewiły się po Kongresie Wiedeńskim, wyrażając spuściznę ideową Wielkiej Re-wolucji Francuskiej wraz z nieodłącznymi hasłami wolności, równości, demokracji i braterstwa ludów 1 . B. Zakrzewski zauważył, że braterstwo narodowe i międzynarodowe 1 K. Sójka-Zielińska podkreśla, że w okresie rządów jakobińskich we , doszło do pierwszych prób ustawowego niwelowania różnic majątkowych i wykształcenia, do których nawiązywać będą po latach konstytucje epoki rewolucji Wiosny Ludów, zaś w dalszej kolejności programy ustawodawstwa socjalnego, stanowiącego od schyłku XIX w. główny obszar ochrony praw jednostki, zob. idem, Drogi i bezdroża prawa. Szkice z dziejów kultury prawnej Europy, Wrocław 2010, s. niniejszej analizy stanowią zagadnienia, związane z wydarzeniami o charakterze rewolucyjnym, jakie miały miejsce w Europie w latach 1848-1849, a które przyjęło się w historii określać mianem "Wiosny Ludów". Wydarzenia te, mimo że mające u swojego źródła wspólny dla Europy protest przeciwko dominującym autorytetom państwowym, układowi sił politycznych i niesprawiedliwości społecznej, w poszczególnych krajach europejskich charakteryzowały się różnymi celami i założeniami ideowymi w zależności od rodzaju i napięcia konfliktów. Poza tym jednak wydarzenia te w znaczący sposób wpłynęły na kształtowanie się idei liberalnych, republikańskich i socjalistycznych, wpływając bezpośrednio na konkretne projekty reform ustrojowych w duchu konstytucjonalizmu i parlamentaryzmu. To właśnie w konstytucjonalizmie Wiosny Ludów odnajdujemy pełną koncepcję państwa prawa, a więc idei państwa prawa opierającej się na zasadach uznawanych współcześnie za fundamentalne dla zachodnich demokracji. Analiza niniejsza została uzupełniona licznymi wybranymi wypowiedziami K. Marksa i F. Engelsa, którzy żywo zainteresowani wydarzeniami europejskimi tamtego okresu, w sposób niezwykle interesujący relacjonowali poszczególne zdarzenia rewolucyjne, jakie miały miejsce na kontynencie europejskim w latach Ludów, rok 1848, ruchy społeczne, konstytucjonalizm, Karol Marks, Fryderyk Engels, rewolucja, konstytucja, państwo subject of this analysis are the issues related to the revolutionary events which took place in Europe between 1848 and 1849, and which have been referred to in history as the "Spring of Nations". Although these events, which had their roots in a common European protest against dominant state authorities, political power balance and social injustice, characterised by different aims and ideological assumptions in individual European countries, depending on the type and tension level of the conflicts. In addition, however, these events significantly influenced the formation of liberal, republican and socialist ideas, directly influencing specific projects of political reforms in the spirit of constitutionalism and parliamentarianism. It is in the constitutionalism of the Spring of Nations that we find the full concept of the rule of law, the idea of the rule of law based on the principles nowadays considered fundamental for Western democracies. This analysis has been supplemented by a number of selected statements by K. Marx and F. Engels; they were keenly interested in European events of that period, reported in an extremely interesting way on the various revolutionary events that took place on the European continent in the years 1848-1849. uzyskiwało argumentację zaczerpniętą zarówno z pojęć o równości chrześcijańskiej, jak i z rewolucyjnych tradycji francuskich, zaś hasła braterstwa stały się kamieniem węgielnym programowych idei Wiosny Ludów 2 . "Rok tysiąc osiemset czterdziesty ósmy -pisał z kolei J. Starkel -spadł na Europę jak meteor. Zagrzmiał i przebiegł ją od końca do końca. Smugą światła zabłysnął nagle we wielu umysłach, po stolicach Europy wzniecił pożary. Pragnienie wolności wybuchło z niepohamowaną siłą i krew skropiła barykady. Lecz w istocie nie był to meteor niespodziewany. Tak jak każdy fakt dziejowy, był on wynikiem przyczyn, które od dawna w Europie nurtowały" 3 .Mimo, iż Kongres Wiedeński zajął się w 1815 r. reorganizacją stosunków europejskich w duchu powrotu do stosunków przedrewolucyjnych i wykreślenia wielkiego dorobku intelektualnego rewolucji francuskiej 4 , to jednak wspomniana spuścizna ideowa roku 1789 we Francji 5 , zakorzeniła się już głęboko w umysłach europejczyków i z czasem we wszystkich państwach zaczęły szybko organizować się ruchy liberalne, żądające rozszerzenia wolności obywatelskich, ekonomicznych, handlowych itp., zgodnie zresztą z duchem coraz mocniej dającej o sobie znać gospodarki kapitalistycznej, której podstawowy motyw działania stanowi w 1815 r. system państw europejskich znany jako Święte Przymierze (Rosja, Prusy, Austria, oraz od 1816 r. także Francja), skierowany był zarówno przeciwko ruchom narodowowyzwoleńczym na kontynencie europejskim, których działania mogły podważyć ustalony układ polityczny w Europie, jak i przeciw tym wszystkim siłom o charakterze rewolucyjnym, które mogły zagrozić panującym monarchiom. Tak więc wspomniany układ sił politycznych w Europie powstały w 1815 r., przyjął sobie za cel wykorzenienie teorii suwerenności ludu i ugruntowanie ładu w ramach tradycji monarchistycznych "z łaski bożej" 6 . Układ ten przetrwał w swoim zasadniczym kształcie aż do lat sześćdziesiątych XIX w., i mimo że państwo konstytucyjne powstało w walce z feudalną monarchią absolutną, która uchodziła za symbol reakcji, to zanim jednak konstytucjonalizm europejski przyjął ostatecznie w większości państw formę republiki (dopiero w okresie dwudziestolecia międzywojennego XX w.), to w interesującym nas okresie, walka o państwo prawa rozpoczęła się od postulatów przejścia od reakcyjnej formy absolutnych rządów do formy monarchii konstytucyjnej, która w oczach ówczesnych uchodziła za model formy państwa odpowiadającemu rozwojowi demokracji i gospodarki należy, że pierwsze państwa konstytucyjne powstały w drodze rewolucji (Stany Zjednoczone, rewolucyjna Francja), zaś podstawowe założenia programowe konstytucjonalizmu opierały się właściwie aż do XX w. na kilku najważniejszych zasadach: idei suwerenności ludu, idei praw obywatelskich, idei spisanej konstytucji i idei trójpodziału władzy 7 . Walka o te zasady, jaka miała miejsce w Europie praktycznie od wspomnianego Kongresu Wiedeńskiego w 1815 r., a której szczytowym momentem dziejowym były wydarzenia rewolucyjne w latach 1848-1849, była walką o konstytucjonalizm europejski w jego najbardziej wartościowej formie z czasów Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych, a w Europie z okresu Deklaracji praw człowieka i obywatela z 1789 r. i późniejszych reform utrzymanych w duchu twórczości pisarskiej K. Marksa i F. Engelsa odnoszącej się do będącego przedmiotem naszych zainteresowań tematu badawczego, a więc walki o konstytucjonalizm europejski w dobie Wiosny Ludów, podyktowany został kilkoma względami. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wśród licznych autorów komentujących wydarzenia w Europie z lat 1848-1849, to właśnie spuścizna Marksa i Engelsa w przedmiotowym zakresie zdaje się stanowić najbardziej wartościową naukowo, a to z tego powodu, że obaj ci autorzy byli osobiście żywo zainteresowani tymi wydarzeniami, a więc ich relacje z tego okresu nie mają jedynie charakteru opisowego, lecz są pełne uwag krytycznych odnoszących się do analizowanych poszczególnych wydarzeń europejskich. Po wtóre dodać wypada, że obaj -szczególnie zaś Marks, doskonale orientowali się w dziedzinie polityki zagranicznej, czy materiach prawa konstytucyjnego, przez co wypowiedzi ich stanowią niezwykle wartościowe źródło poznania ówczesnych stosunków społecznych, w tym oczywiście i prawno-ustrojowych. Po trzecie wreszcie zauważyć należy, że wypowiedzi Marksa i Engelsa z interesujących nas lat, stanowią potwierdzone dziedzictwo światowej historiografii, obok którego badacz wydarzeń Wiosny Ludów, nie może przejść iż K. Marks nie ukończył studiów prawniczych 8 , to jednak do końca swojego życia posługiwał się zręcznie terminologią jurydyczną 9 , analizując nierzadko zagadnienia ruchu robotniczego poprzez pryzmat relacji państwa i prawa, co zresztą wprost wynika z przytaczanych poniżej Zresztą w trakcie jednego z procesów w 1849 r., w którym wziął udział jako oskarżony o "wzywanie do buntu", Marks w trakcie swojej mowy obrończej odniósł się do zagadnień relacji państwa i prawa, stwierdzając niczym wybitny filozof prawa, że "społeczeństwo nie opiera się na ustawach. Jest to tylko złudzenie prawników. Przeciwnie, ustawa musi opierać się na społeczeństwie, musi wyrażać jego zbiorowe interesy i potrzeby, wynikające za każdym razem z materialnego sposobu produkcji" 13 . W ocenie Marksa stare ustawy nie mogą stanowić podstawy nowego ustroju społecznego, a więc jednym z głównych zadań przyszłej rewolucji powinna być likwidacja starej nadbudowy prawnej. Jak z tego wynika, myśl sformułowana przed sądem przysięgłych przez Marksa, nie była niczym nowym w jego twórczości, niemniej miała ona charakter bardziej dojrzałej niż te formułowane w latach wcześniejszych 14 .10 Z drugiej strony należy przywołać ocenę socjalizmu naukowego względem zagadnień prawa prywatnego, którą przytoczył J. Kucharzewski, pisząc w sposób następujący: "Socjalizm marksowski uważa prawo prywatne za refleks tych form gospodarczych, które przez «immanentne» siły dziejowe już skazane zostały na zagładę. Prawo prywatne jest, według marksistów, właściwe tylko współczesnemu ustrojowi społecznemu, oparte na podstawie ściśle indywidualistycznej, na instytucjach «burżuazyjnych» własności prywatnej, wolnej umowie i spadkobraniu -stanowi ono już teraz kajdany dla rozwoju sił wytwórczych, które przerosły dawno istniejące formy prawne i burzą się pod gniotącą je skorupą prawa. Prawo prywatne, w oczach marksistów, to zakrzepła forma minionej epoki, zabalsamowana mumia przeszłości, czczona z przesądnym i nie bezinteresownym pietyzmem przez «burżuazję», stróż starych nienawistnych ruin, w których ukrył się, jak w twierdzy, duch ucisku, Bastylia burżuazji, którą w przyszłości, może niedługo, weźmie szturmem proletariat. Wtedy ta «nadbudowa» ustroju burżuazyjnego runie wraz z nim w gruzy, a resztki kodeksu pewnie będą oddane do muzeum starożytności i umieszczone obok siekiery z brązu i ręcznego kołowrotka", idem, Socjalizm..., s. oceniając trafności tej wypowiedzi, podkreślić jednak należy, że K. Marks i F. Engels wkroczyli na arenę polityczną właśnie w okresie Wiosny Ludów, a więc w momencie, kiedy jedynym sposobem na rozbicie układu będącego spuścizną postanowień Kongresu Wiedeńskiego, wydawała się być rewolucja. Z kolei zapał z jakim obaj podjęli się działalności politycznej i publicystycznej stanowił odzwierciedlenie powszechnych nastrojów, jakie panowały ówcześnie w szerokich kręgach europejskich demokratów, których celem było obalenie monarchii absolutnych, zniesienie feudalnej własności ziemskiej, wyzwolenie się od obcego panowania, stworzenie jednolitych państw narodowych 28 .Wydarzenia jakich doświadczył kontynent europejski w 1848 i 1849 r., nastąpiły pośrednio z powodu nieurodzaju i zarazy kartoflanej w latach 1845 i 1846 29 , które doprowadziły do krwawych starć zarówno we Francji jak i na całym kontynencie, czyli wszędzie tam, gdzie skutki nieurodzaju przekształcały się w wystąpienia antyrządowe o charakterze głodowym 30 . Po wtóre zaś, wybuch Wiosny Ludów można również zrzucić bezpośrednio na karb ogólnego kryzysu finansowego, handlowego i przemysłowego w Anglii 31 , który zwiastowany był już jesienią 1845 r. przez masowy krach spekulantów operujących akcjami kolejowymi 32 , który jednak z całą siłą znalazł swoje ujście dopiero jesienią 1847 r. w formie bankructw wielkich londyńskich kupców towarów kolonialnych, po których niezwłocznie nastąpiły krachy banków rolnych i zamykanie fabryk w angielskich okręgach przemysłowych 33 .Kryzys finansowy, który ogarnął wszystkie gałęzie przemysłu i handlu, nie był niczym niespodziewanym. Podobne kryzysy miały miejsce chociażby w 1817, 1825 i 1836 roku 34 .28 Interesujące refleksje na temat pojęcia "ojczyzny" i "narodu" z perspektywy rewolucji społecznej w polskiej literaturze politycznej okresu poprzedzającego wydarzenia rewolucyjne Wiosny Ludów, prezentuje J. Tym razem pełny kryzys ekonomiczny widoczny stał się już od wiosny 1847 r. 35 Jak pisze K. Marks, "wstępem do powszechnego kryzysu handlowego w Europie, który wybuchł jesienią 1847 i trwał do wiosny 1848 r., była panika na londyńskim rynku pieniężnym, która zaczęła się w ostatnich dniach kwietnia i osiągnęła punkt kulminacyjny w dniu 4 maja 1847 r. W okresie tym ustały wszelkie transakcje pieniężne. Od 4 maja napięcie zaczęło słabnąć, wobec czego kupcy i dziennikarze składali sobie gratulacje z powodu czysto przypadkowego i przejściowego charakteru paniki. Ale po kilku zaledwie miesiącach wybuchł kryzys przemysłowy i handlowy, którego symptomem i zwiastunem jedynie była panika pieniężna" 36 .Wśród żądań i postulatów, jakie wysuwano w tym okresie, znajdują się przede wszystkim postulaty reform ustrojowych: wprowadzenia monarchii konstytucyjnej lub republiki, rozszerzenia praw wyborczych (obniżenie cenzusu wyborczego) 37 , zakaz łączenia mandatu poselskiego i funkcji publicznych, autonomii lub niepodległości narodów znajdujących się pod obcym panowaniem. Drugi rodzaj postulatów z tego okresu związany jest z kwestiami socjalnymi, a więc opieką społeczną, zmniejszeniem ilości godzin pracy, powszechną i bezpłatną oświatą itp. Należy pamiętać, że był to okres, kiedy położenie prawne i gospodarcze klasy robotniczej było jednym z najbardziej tragicznych w nowożytnej historii 38 . Spowodowane to było bardzo niskim wynagrodzeniem, 14-15 godzinnym dniem pracy, który wyczerpywał do granic możliwości organizm ludzki. Nadto zatrudniano masowo kobiety i dzieci, zaś brak jakiejkolwiek higieny, opieki socjalnej, zabezpieczenia przed chorobą i na wypadek śmierci oraz urągające zdrowiu i godności ludzkiej warunki mieszkaniowe w niczym nie odróżniały sytuacji, jaka panowała ówcześnie we wszystkich gałęziach przemysłu, od tej z końca XVIII w. 39Wobec powyższego, podkreślić należy dwie główne historyczne tendencje i przyczyny wydarzeń rewolucyjnych lat 1848-1849 40 , a mianowicie: 1) obalenie monarchii absolutnych i wprowadzenie na ich miejsce monarchii konstytucyjnych, zniesienie feudalnej własności ziemskiej, wyzwolenie spod obcego panowania i stworzenie jednolitych państw narodowych; 2) zaostrzające się sprzeczności między rozwijającym się kapitalizmem a stosunkami o cechach absolutystyczno-feudalnych charakteryzującymi jeszcze czasy średniowiecza, które wciąż dominowały w większości państw europejskich 41 . Z kolei A. Lewak uzupełnia ten katalog spostrzeżeniem, że najsilniejszym dążeniem Wiosny Ludów była dążność do stworzenia większych niż dotychczas jednostek państwowych, do zjednoczenia społeczeństw w państwach narodowych, co wypływało bezpośrednio z rozwoju ówczesnych warunków ekonomicznych 42 .Dla nowożytnego konstytucjonalizmu europejskiego wydarzenia 1848 i 1849 r. mają wyjątkowe znaczenie, bowiem nie ma w dziejach drugiego takiego przykładu -może wyłączając specyficzne uwarunkowania lat 1918-1919, gdzie w ciągu zaledwie jednego roku, tak znaczna ilość państw europejskich, przyjmuje nowe ustawy zasadnicze, mimo iż wydarzenia rewolucyjne w różnych krajach przebiegały w odmiennych warunkach i miały rozmaite podłoże 43 . absolutystyczne 51 . Ostatnim państwem włoskim, które wprowadziło konstytucję było państwo kościelne, gdzie pod presją liberałów papież nadał ją 14 marca. Zresztą papież Pius IX był postacią niezwykle barwną. Jeszcze przed 1848 r. zreformował Państwo Kościelne, ogłaszając umiarkowanie liberalne prawo o prasie, łagodząc cenzurę, udzielając amnestii wszystkim politycznym przestępcom w państwie kościelnym, powołując gwardię narodową i powołując organ doradczy -Radę Państwa, która miała za zadanie zająć się naprawą finansów, uporządkowaniem administracji i zreformowaniem systemu prawnego 52 . W doskonały sposób scharakteryzował osobę papieża pisarz francuski -Wiktor Hugo, który wygłosił w parlamencie przemówienie na jego cześć, mówiąc: "Lata 1846 i 1847 były świadkami niezwykłego zdarzenia. W chwili, gdy to mówię, na tronie świętego Piotra znajduje się papież, który za jednym zamachem zniósł wszelkie herezje i schizmy, który każe uwielbiać siebie równocześnie nie tylko ludom żyjącym w obrębie Kościoła rzymskiego, lecz i w Anglii niekatolickiej, niechrześcijańskiej Turcji... Postawił ideę wyswobodzenia i wolności na najwyższym szczeblu, na jakim człowiek umieścić może światło... Papież godzący się na rewolucję francuską i czyniący z niej rewolucję chrześcijańską, a który odmawia jej tego błogosławieństwa, jakiego z wysokości swego balkonu na Kwirynale udziela Rzymowi i światu, papież czyniący rzecz tak nadzwyczajną i wspaniałą jest nie tylko człowiekiem lecz zdarzeniem społecznym i politycznym" 53 . pozwalają na to ograniczone ramy publikacji 55 . Podkreślić w tym miejscu jednak należy, że wydarzenia we Włoszech w latach 1848-1849 posiadały odmienny charakter od tych w pozostałych krajach europejskich, a to dlatego, że sprawy społeczne zeszły na drugi plan, zaś radykalni włoscy rewolucjoniści nie posiadali programu reform społecznych. Program włoskiego ruchu odrodzenia narodowego, tzw. risorgimento, który przyświecał włoskim rewolucjonistom, zakładał bowiem w pierwszej kolejności: "1) dążenie do uniezależnienia się od obcego panowania, 2) dążenie do wolności demokratycznej i do przeprowadzenia liberalnych reform, 3) dążenie do zjednoczenia narodowego" 56 .Mimo, że rewolucja we Włoszech chronologicznie wyprzedziła pozostałe na kontynencie europejskim, to jednak podkreślić należy, że to Francja dała hasło do powszechnego powstania ludów na Zachodzie, a swym wzorem wywołała ogólny w Europie ruch narodowy i demokratyczny, który z nielicznymi wyjątkami opanował wszystkie państwa 4 maja bierze swój początek republika, uznana przez naród francuski. Nie jest to już republika narzucona przez paryski proletariat rządowi tymczasowemu, nie jest to republika z instytucjami socjalnymi, nie jest to marzenie, które przyświecało bojownikom barykad. Proklamowana przez Zgromadzenie Narodowe jedynie prawowita republika nie jest orężem rewolucyjnym przeciw ustrojowi burżuazyjnemu, lecz raczej jego politycznym odnowieniem, ponowną konsolidacją polityczną społeczeństwa burżuazyjnego, jest, jednym słowem, burżuazyjną republiką" 78 .Należy pamiętać, że był to wciąż okres wyjątkowego napięcia sytuacji społecznej -lud nie jest zadowolony ze Zgromadzenia, warsztaty narodowe rozczarowują, komisja luksemburska jest bliska rozwiązania (nastąpiło to 16 maja) 79 . W dniu 15 maja ma miejsce demonstracja ludowa dla poparcia powstania wielkopolskiego i pomocy dla Polski (skandując hasło "Niech żyje Polska") 80 , która gromadzi niespotykaną liczbę uczestników -ponad 100 tysięcy 81 . Demonstracja nie przyniosła żadnych pozytywnych efektów bowiem problemy polskie zeszły na dalszy plan, ponieważ przeobraziła się ona w próbę przejęcia władzy przez demokratyczną i socjalistyczną lewicę 82 . Po tym dniu nastąpiła reakcja Komisji Wykonawczej, która wydała szereg dekretów prowokacyjnych, jak np. zakaz tłumnego skupiania się, zaś z trybuny Zgromadzenia Narodowego wprost "prowokowano, wymyślano, wyszydzano robotników" 83 . Ale na tym nie poprzestano, gdyż jednocześnie Komisja Wykonawcza utrudniła dostęp do warsztatów narodowych, zamieniła płacę dzienną na akordową, zaś robotników, którzy nie pochodzili bezpośrednio z Paryża, zesłała do Sologne (region położony w pobliżu Paryża), rzekomo dla prowadzenia robót ziemnych (karczowanie lasów, osuszanie bagien), o których -jak przywołuje K. Marks, robotnicy powracający stamtąd z rozczarowaniem mawiali, iż "były tylko formułą retoryczną, która miała im osłodzić wypędzenie z Paryża" 84 .Poprzez atak na warsztaty narodowe chciano w ten sposób wywrzeć presję na robotników w stolicy, by zrezygnowali z idei republiki demokratycznej i socjalnej, co było podyktowane znacznymi wpływami prawicy -głównie przemysłowej, która liczyła w ten sposób na zdławienie oporu wśród pracowników fizycznych. Ostateczny cios robotnikom przemysłowym zadano jednak 21 czerwca 1848 r., poprzez ogłoszenie dekretu, który polecał wydalić siłą z warsztatów narodowych wszystkich nieżonatych robotników lub też wcielić ich do armii, co oznaczało dla tej grupy społecznej sytuację praktycznie bez wyjścia 85 . Skutkiem ogłoszenia dekretu likwidującego warsztaty narodowe była natychmiastowa reakcja ludności w postaci manifestacji, które odbyły się jeszcze tego samego dnia. Dzień później dochodzi z kolei do wielkiej manifestacji pod hasłem "pracy i chleba", zaś 23 czerwca od rana przeszło osiem tysięcy robotników zaczyna wznosić barykady w poszczególnych częściach miasta 86 . Wypadki potoczyły się już lawinowo 87 .W dniu 24 czerwca Zgromadzenie Narodowe ogłasza stan oblężenia w Paryżu, likwiduje tego samego dnia Komisję Wykonawczą i przekazuje, wobec narastających rozruchów w Paryżu, władzę dyktatorską ówczesnemu ministrowi wojny generałowi Cavaignacowi 88 . 25 czerwca walki w mieście mają już niezwykle zaciekły i krwawy charakter 89 , ale następnego dnia -26 czerwca, wojsko likwiduje ostatnie szańce oporu, rozstrzeliwując setki jeńców 90 . Należy zwrócić uwagę -jak podnosił to K. Marks, że "porażka powstańców czerwcowych (…) jednocześnie dowiodła, że w Europie chodzi o sprawy inne niż zagadnienie «republika czy monarchia». Ujawniła ona, że republika burżuazyjna oznacza tutaj nieograniczone, despotyczne panowanie jednej klasy nad innymi" 91 . I faktycznie miał on rację bowiem wydarzenia 1848 r. wprowadzą na nowe tory antagonizmy wyrosłe z uwarstwienia społeczeństwa nowożytnego, przesuwając niejako do drugiego szeregu kwestie ustrojowe. Po stłumieniu powstania czerwcowego -"najpotężniejszego wydarzenia w dziejach europejskich wojen domowych" -jak określił je K. Marks 92 , przystąpiono 4 września do prac nad nową konstytucją, które zakończono 23 października, zaś sam konstytucja została uchwalona przez Konstytuantę w dniu 4 listopada 1848 r. 93 Nowa konstytucja była stosunkowo demokratyczna, nawiązując w pewnym stopniu do konstytucji Stanów Zjednoczonych jako do konstytucji republikańskiej, przy czym uznać należy, że owe podobieństwo odnosiło się przede wszystkim do konstrukcji urzędu prezydenta republiki 94 . Konstytucję miało uzupełnić około dziesięć ustaw organicznych, których uchwalenie w jak najszybszym czasie Konstytuanta postawiła sobie za punkt honoru, stanowiąc 2 września, że nie rozejdzie się, dopóki ich nie uchwali. Zresztą owe, jak je zwano -prawa organiczne, reglamentowały i ograniczały prawa i swobody obywatelskie (prawo zgromadzeń, prawo głosowania, wolność prasy, wolność nauczania), co Konstytucja z 4 listopada 1848 r. była oparta na połączeniu konstrukcji legislatywy z okresu Wielkiej Rewolucji i konstrukcji egzekutywy z konstytucji Stanów Zjednoczonych, która została wzmocniona jeszcze przez bezpośredni a nie pośredni wybór Prezydenta i brak drugiej izby. Mimo, iż system ten funkcjonował krótko, to jednak, miał on charakter nowatorski na gruncie francuskiego świetle postanowień konstytucji suwerenność spoczywała w rękach obywateli francuskich, znosząc tytuły szlacheckie i wszelkie różnice urodzenia, zarówno o charakterze klasowym jak i kastowym, oraz zagwarantowała obywatelom wolność pracy i przemysłu (art. 13). Zgodnie z jej postanowieniami "społeczeństwo sprzyja i popiera rozwój pracy przez bezpłatne nauczanie w zakresie szkoły podstawowej, kształcenie zawodowe, równość w stosunkach między pracodawcą i robotnikiem, przez instytucje ubezpieczeniowe i kredytowe, instytucje rolnicze, dobrowolne stowarzyszenia, przez organizowanie przez państwo (departamenty i gminy) robót publicznych celem zatrudnienia bezrobotnych: zapewnia opiekę dzieciom opuszczonym, niedołężnym i starcom, którzy nie posiadają środków materialnych i którym ich rodziny nie mogą pomóc" (art. 13).Konstytucja przyjęła system jednoizbowy powierzając władze ustawodawczą Zgromadzeniu (art. 20) wybieranemu na okres 3 lat (art. 31) 96 , lecz najbardziej jednak charakterystycznym rozwiązaniem przyjętym w ustawie zasadniczej było zastąpienie instytucji monarchy instytucją Prezydenta Republiki i mimo, że kiedy porównamy stanowisko prawne monarchy konstytucyjnego ze stanowiskiem prezydenta republiki, zobaczymy, że poza kwestią prerogatyw osobistych różnice w uprawnieniach nie są znaczne 97 , to jednakże już sam fakt wyrugowania znienawidzonego monarchy z ustroju państwa, w świadomości ówczesnych Francuzów zasługiwał na uznanie. stałą, nieodpowiedzialną i dziedziczną władzę królewskąprzez niestałą, odpowiedzialną i obieralną władzę królewską w postaci czteroletniej prezydentury. Tak samo podniesiono do rzędu ustawy konstytucyjnej fakt nadzwyczajnej władzy, w którą Zgromadzenie Narodowe dla zapewnienia własnego bezpieczeństwa wyposażyło przezornie swego prezydenta (…). Z mechanizmu starej monarchii zdarto etykietki rojalistyczne, a nalepiono republikańskie" 99 . wróg ten tym bardziej zmuszony będzie wystąpić do walki, im bardziej ruch stawać się będzie ogólnoeuropejski. Wydarzenia w Wiedniu, Mediolanie i Berlinie musiały odwlec atak ze strony Rosji; ostatecznie jednak atak był tym pewniejszy, im bliższa granic Rosji była Rewolucja. Gdyby jednak udało się doprowadzić do wojny Niemiec przeciw Rosji, od razu nastąpiłby koniec z Habsburgami i Hohenzollernami i rewolucja zwyciężyłaby na całej linii. Polityka ta przewijała się czerwoną nicią przez każdy numer naszej gazety aż do chwili rzeczywistego najazdu Rosji na Węgry, który całkowicie potwierdził nasze przewidywania i zadecydował o klęsce rewolucji" 113 .Carat, po raz kolejny w pierwszej połowie XIX w. odegrał decydującą rolę w tłumieniu zrywu rewolucyjnego poza swoimi granicami, przy czym należy podkreślić, że był on nie tylko śmiertelnym wrogiem ludów Europy, ale również ludów samej Rosji, które przede wszystkim uciskał, a które nie miały możliwości podjęcia się zbrojnego powstania. Zresztą, jak słusznie zauważa Nifontow, "kontrrewolucyjna polityka zagraniczna Mikołaja I w latach 1848-1849 na równi z jego reakcyjną polityką wewnętrzną nosiła w jednakowej mierze charakter antyludowy i była zupełnie sprzeczna z prawdziwymi interesami mas" 114 .Należy jednak pamiętać, że podobnie jak i na zachodzie Europy kryzys i nieurodzaj stał się jednymi z przyczyn Wiosny Ludów, tak podobnie w Rosji rok 1848 był rokiem poważnych trudności ekonomicznych: powszechny nieurodzaj, epidemia cholery i pustoszące pożary. Poza tym budżet państwa został nadszarpnięty nie tylko przez pogorszenie koniunktury gospodarczej i upadek handlu zagranicznego, ale również poprzez nadzwyczajne wydatki cara na przygotowanie i przeprowadzenie interwencji zbrojnej w ogarniętych rewolucją krajach Europy 115 .Odgłosy rewolucyjnych wydarzeń lat 1848-1849 na Zachodzie docierały do Rosji, zaś ludność na wsi i w miastach często przejawiała nastroje przychylne tym wydarzeniom, co stanowiło rezultat zaostrzającego się kryzysu ustroju absolutystyczno-pańszczyźnianego. Jak podkreśla wspomniany już wyżej Nifontow, przytłumione wrzenie wśród ludności głównie Petersburga (podobne nastroje panowały jednak w Rydze, Białymstoku, Kijowie i Moskwie) utrzymywało się do końca 1848 r. i częściowo jeszcze w ciągu roku następnego 116 . Poza tym należy zaznaczyć, że największy niepokój panował jednak wśród szlachty, która kierowana pogłoskami o rzekomy planowaniu przez chłopów zamieszek i powstania, często żądała zakwaterowania u niej wojska w obawie przed buntem chłopów 117 . W latach poprzedzających 1848 r. Austria pod rządami K. Metternicha -który podczas kongresu wiedeńskiego odegrał jedną z czołowych ról, stając się również głównym organizatorem Świętego Przymierza 118 , starała się, jak trafnie ujął to F. Engels, "każdy z narodów pozostających pod panowaniem austriackim trzymać w szachu przy pomocy wszystkich innych narodów znajdujących się w takich samych warunkach" 119 , jednocześnie zaś główną zasadą austriackiej monarchii absolutnej stanowił sojusz dwóch klas, a mianowicie klasy feudalnych wielkich właścicieli ziemskich i potentatów finansowych, co w przypadku tych drugich był związane z faktem, że wielcy finansiści europejscy posiadali ulokowaną w austriackich papierach państwowych znaczną część swojego kapitału, przez co byli zmuszeni do podtrzymywania kredytu państwowego wciąż nowymi pożyczkami, udzielanymi w celu utrzymania zaufania do papierów, w których ulokowali swoje pieniądze 120 . W Europie, wśród pisarzy austriackich na emigracji, uważano, że "konstytucja i wolność prasy to rzeczy nieosiągalne dla Austrii", podobnie zresztą jak reformy administracyjne, rozszerzenie uprawnień sejmów prowincjonalnych itd. Doprowadziło to ostatecznie to powstania wrogiej rządowi opinii publicznej. K. Marks zauważył, że w ówczesnej Austrii, "nie było klasy, która byłaby zadowolona, ponieważ drobne ustępstwa, jakie rząd musiał robić od czasu do czasu, czynione były nie jego kosztem -przerastało to bowiem możliwości skarbu -lecz kosztem wyższej szlachty i kleru" 121 .Bezpośrednie przyczyny rewolucji 1848 r. w Austrii nie są jednoznaczne, zaś sam przebieg wypadków w Wiedniu miał charakter mniej dynamiczny niż w pozostałych stolicach Europy 122 . Jak zauważa S. Kieniewicz, "w Paryżu, w Berlinie i miastach włoskich rewolucja już w pierwszej fazie doszła niemal do swego najwyższego napięcia; prawie natychmiast zaznaczył się też zwrot ku reakcji, który prowadził stopniowo do stłumienia ruchu. W Wiedniu przeciwnie, ruch, wzmaga się dość powoli, potężnieje w ciągu szeregu miesięcy, aby załamać się nagle w katastrofie październikowej" 123 . Z pewnością wpływ na wybuch rewolucji w Wiedniu miał cykliczny kryzys gospodarczy, którego skutki ogarnęły zresztą całą Europę Środkową i Zachodnią, oraz klęska nieurodzaju (w szczególności zaraza ziemniaczana). Austria starała się powstrzymać mniejsze państwa od popierania rewolucji i wraz z Anglią, Rosją i Prusami skłonić rządy te do solidarnego wystąpienia przeciwko buntownikom, co zresztą okazało się akcją spóźnioną. Z kolei S. Salmonowicz podkreśla, że genezy przyczyn wybuchu rewolucji w 1848 r. należy upatrywać w niemożliwości dalszego utrzymywania się dotychczasowego układu stosunków w absolutnie i policyjnie rządzonych państwach niemieckich, w sytuacji, gdy poważnie wzrosła w siłę burżuazja, która zaczęła domagać się swego udziału we władzy politycznej i respektowania jej interesów 124 .Rewolucja wiedeńska nie trwała długo, a wypadki potoczyły się w szybkim tempie pomiędzy 13 a 15 marca. Pierwszego dnia ustąpił Metternich 125 , drugiego dnia przyrzeczono Wiedeńczykom konstytucję i powołanie gwardii narodowej, zaś trzeciego dnia ogłoszono zniesienie cenzury i wolność prasy oraz nową ordynację wyborczą, która jednak pozbawiała głosu całą ludność najemną, a więc robotników rolnych, fabrycznych i służbę domową 126 . Konstytucję, która wzorowała się na Belgii, ogłoszono 25 kwietnia, ale miała ona obowiązywać tylko tzw. kraje dziedziczne, a więc tym samym uznawała odrębność Węgier, co było logiczne, ponieważ Węgrzy mieli już własne państwo na podstawie konstytucji sankcjonowanej przez monarchę kilkanaście dni wcześniej. Poza tym konstytucja austriacka nie wspominała nic o posiadłościach włoskich a to z tego powodu, że forma ich przynależności do cesarstwa nie była jeszcze ustalona i miała rozstrzygnąć się dopiero za sprawą działań militarnych 127 .K. Marks analizując powstanie marcowe w Wiedniu zwrócił uwagę, że akcja ta została dokonana przez ludność prawie zupełnie jednomyślnie. "Burżuazja (z wyjątkiem bankierów i spekulantów giełdowych) -pisze Marks -drobnomieszczaństwo, robotnicy -wszyscy powstali jak jeden mąż przeciw rządowi, którym wszyscy gardzili, przeciw rządowi tak powszechnie znienawidzonemu, że popierająca go drobna mniejszość szlachty i magnatów pieniężnych zniknęła z powierzchni już po pierwszym ataku" 128 . Ostatecznie jednak sojusz między klasami przeciwko rządowi i zgoda we wszystkich punktach (konstytucja, sądy przysięgłe, wolność prasy itd.) nie trwał długo, zaś rewolucja wiedeńska uczyniła z burżuazji klasę panującą. Trafnie ujął to K. Marks pisząc w sposób następujący: "Taki jest jednak los wszystkich rewolucji, że owa jedność różnych klas, która w pewnym stopniu stanowi zawsze konieczny warunek każdej rewolucji, nie może się długo utrzymać. Zaledwie odniesiono Wiosny Ludów w Austrii nie było powstanie trwałego porządku konstytucyjnego a już od 1852 r. powrócił neoabsolutny sposób rządzenia 140 .Wskutek z którą łącznie występowała; drobnomieszczaństwo, niezadowolone, sarkające z powodu podatków, z powodu przeszkód hamujących rozwój interesów, nie posiadające jednak określonego planu reform mogących zabezpieczyć jego stanowisko w społeczeństwie i w państwie; chłopstwo, przytłoczone świadczeniami feudalnymi albo duszone przez wierzycieli, lichwiarzy i adwokatów; miejska ludność robotnicza, ogarnięta powszechnym niezadowoleniem, nienawidząca rządu tak samo, jak wielkich kapitalistów-przemysłowców, zarażona ideami socjalistycznymi i komunistycznymi; słowem, różnorodna masa opozycyjna, powodowana rozmaitymi interesami, lecz kierowana na ogół przez burżuazję, w której pierwszych szeregach kroczyła burżuazja pruska, zwłaszcza nadreńska. Z drugiej strony rządy, niezgodne między sobą pod wieloma względami, pełne wzajemnej nieufności, szczególnie zaś w stosunku do rządu pruskiego, na którego opiekę jednak były zdane; w Prusach -rząd, od którego się odwróciła opinia publiczna, a nawet część szlachty, rząd, opierający się na armii i biurokracji, które z każdym dniem bardziej się zarażały ideami opozycyjnej burżuazji i coraz bardziej ulegały jej wpływowi; na domiar wszystkiego rząd dosłownie bez grosza przy duszy, nie mogący wydostać ani jednego feniga na pokrycie coraz większego deficytu bez zdania się na łaskę i niełaskę opozycji burżuazyjnej" 144 . Jak podkreśla S. Śreniowski, wydarzenia 1848 r. stały w państwach niemieckich pod znakiem problemu zjednoczenia politycznego Niemiec, zaś praktycznego rozwiązania wymagały przede wszystkim następujące zagadnienia: 1) Czy zjednoczenie ma objąć wszystkie kraje dawnego Cesarstwa Niemieckiego?2) Czy zjednoczenie ma objąć tylko kraje niemieckie, czy również i kraje nie-niemieckie, wchodzące w skład państw niemieckich?3) Jak ma się dokonać zjednoczenie i kto ma go dokonać? 4) Jaka ma być treść zjednoczenia politycznego?, tzn. "na jakich urządzeniach ma ono polegać i jaką rolę w tym ustroju mają odgrywać siły dawne, przede wszystkim istniejące rządy poszczególnych państwa niemieckich, a jaką inne siły -nowe" 145 ?W Prusach ruch rewolucyjny pojawił się 13 marca, kiedy to w Berlinie zorganizowano pierwszą demonstrację i mimo że król zapowiedział 17 marca reformy, to już następnego dnia doszło w trakcie manifestacji do krwawych starć z wojskiem, w których zginęło 183 osoby (głównie uboga ludność miasta: rzemieślnicy, robotnicy, studenci Nim doszło do otwarcia parlamentu frankfurckiego (Zgromadzenia Narodowego) w dniach 31 marca -4 kwietnia 1848 r. miały miejsce obrady Przedparlamentu we Frankfurcie nad Menem, który podjął uchwałę o zwołaniu ogólnoniemieckiego zgromadzenia narodowego i opracował projekt "Podstawowych praw i żądań narodu niemieckiego" 176 , w których zawarto deklaracje nadania swobód obywatelskich (np. przyznanie czynnego i biernego prawa wyborczego nawet emigrantom politycznym, którzy przyjęli obce obywatelstwo, ale pragną otrzymać ponownie niemieckie prawo obywatelstwa) 177 . Przedstawiciele z różnych państw niemieckich, którzy weszli do Przedparlamentu, nie zdecydowali się na to by stał się on organem główne zadanie parlamentu frankfurckiego uznawano jednak utworzenie centralnych władz przyszłych zjednoczonych Niemiec, zaś dyskusję nad konstytucją rozpoczęto dopiero 19 października, zaś 28 grudnia uchwalono deklarację o podstawowych prawach obywatelskich (zniesieniu wszelkich form i instytucji feudalnych, zabezpieczeniu przed absolutyzmem, militaryzmem i biurokracją przez zagwarantowanie podstawowych praw, wolności zgromadzeń, prasy, związków i wypowiadania się) 178 .Jak wspomniano Zgromadzenie Narodowe obradowało we Frankfurcie nad Menem od dnia 18 maja, lecz gdy prawie wszyscy posłowie prawicowi i posłowie pruscy (na skutek wezwania króla pruskiego z 14 maja 1849 r.) opuścili je, przeniosło się ono do Stuttgartu 179 , gdzie od 6 czerwca 1849 r. obradowało w pomniejszonym (około stuosobowym składzie), po czym zostało rozpędzone przez wojska wirtemberskie 18 czerwca. Wyznaczono jeszcze jedno posiedzenie na 25 czerwca w Karlsruhe, jednak nie odbyło się wybuchy walk w Prusach w1848 r. miały miejsce jeszcze kilkukrotnie w Berlinie (14 maja, 9 czerwca, 15 czerwca, 30 czerwca, 16 października), w Świdnicy na zachodzących na obszarze Niemiec w latach 1848 i 1849. Z pewnością była jednak bardziej demokratyczna od tej, na której oparto ustrój II Rzeszy w 1871 r., oddziałała też silnie na liberalne konstytucje niemieckie XX w. " 186 .Niestety przyjęcie w tym dniu przez frankfurckie Zgromadzenie Narodowe 187 , minimalną zresztą większością głosów, zasady dziedzicznego cesarstwa 188 , nie doprowadziło do oczekiwanych zmian, gdyż król pruski Fryderyk Wilhelm IV nie przyjął korony, jako ofiarowanej mu z woli ludu, ogłaszając miesiąc później -28 kwietnia 1849 r., że mógłby ją przyjąć jedynie na życzenie władców niemieckich, a nie rewolucyjnego zgromadzenia 189 , co w istocie oznaczało, że plan reformy ustroju Związku Niemieckiego zawiódł 190 . Jak podkreśla J. Krasuski, uchwała o wyborze cesarzem Niemców króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV, miała olbrzymie skutki, ponieważ oznaczała wykluczenie z Niemiec, Austrii i Czech, "sprzeniewierzała się tradycyjnie uświęconej przewodniej roli Austrii oraz początkowej decyzji powierzenia urzędu administratora Rzeszy Habsburgowi" 191 . Jak już powiedziano, król korony cesarskiej nie przyjął, co zresztą wywołało rozruchy i powstania w kilku państwach niemieckich 192 . Zgromadzenie frankfurckie zostało definitywnie rozpędzone w czerwcu 1849 r., nie spełniając pokładanych w nim nadziei niemieckich liberałów i demokratów, co oznaczało jednocześnie zakończenie rewolucji z której obronną ręką wyszła władza starego reżimu 193 .Ostatecznie król Fryderyk Wilhelm IV, mimo iż niechętny do wkroczenia na drogę konstytucyjną 194 , rozwiązał nie zaprowadzono go już z powrotem 220 . "Idea demokracjijak zauważa S. Kieniewicz, uczyniła wielki krok naprzód w umysłach mas, a nawet sfer rządzących, również i tam, gdzie nie znalazła tymczasem odbicia w paragrafach ustaw" 221 .Należy też pamiętać, że to właśnie w konstytucjonalizmie Wiosny Ludów odnaleźć można pełną koncepcję państwa prawa 222 , a więc idei państwa prawa opierającej się na zasadach: prymatu konstytucji i ustaw, związania aparatu państwowego ustawami uchwalanymi przez parlament, abstrakcyjnej sądowo-konstytucyjnej ochrony legalności ustaw, suwerenności narodu, podziału władz, niezależności sądownictwa, niezawisłości sędziów, katalogu praw i wolności obywatelskich, sądowo-konstytucyjnej ochronie praw zasadniczych obywateli, odpowiedzialności cywilnoprawnej państwa za bezprawne działania jego funkcjonariuszy, laickiego charakteru państwa, samorządowej struktury państwa 223 . 220 G. Górski podkreśla, że "od tej pory właściwie w każdym kraju o ustroju konstytucyjnym rozgorzała batalia o takie reformy prawa wyborczego, które zagwarantowałyby jak najszerszy ich zasięg. Po upływie z górą pół wieku, u progu pierwszej wojny światowej, niemal we wszystkich krajach europejskich przyjęto rozwiązania zapewniające czynne prawo wyborcze większości mężczyzn", idem, G. Co więcej -jak zauważa K. Sójka-Zielińska, "jeśli patrzeć z perspektywy dziejów ochrony praw człowieka, była [Wiosna Ludów -podkreśl. akordem finalnym liberalnych regulacji praw i wolności obywatelskich spisywanych w konstytucjach, a jednocześnie zapowiedzią ich demokratyzacji oraz przeniesienia akcentu na ochronę praw socjalnych. (…) Była to zapowiedz rozwoju nowej sfery ochrony praw jednostki" 224 .